Çocuklar, çok eski zamanlardan beri aileye yardım etmek için veya bir iş öğrenmek için çalıştırıyorlardı. Fakat bu durum sanayi devrimiyle beraber büyük bir oranda değişti. Artık çocuklar, bu ağır iş gücünün bir parçası haline geldiler. Çok cüzi fiyatlara uzun saatler boyunca çalıştırıldılar.

Günümüz de geçmişten pek farklı değil. Bugün bile sadece Türkiye’de 720.000 çocuk işçi bulunmakta. Peki bu kadar çocuğun hayatlarının en önemli evrelerinde çalışmalarının sebepleri neler? Bu konuyu tam olarak ele alabilmemiz için iki konuya hâkim olmamız gereklidir. Bunlardan birincisi çocukların çalışmalarının asıl nedenlerini görebilmek, ikincisi ise işverenlerin neden çocuk emeğini kullandıklarını anlayabilmek.

Geleneksel Bakış Açısı:
Tarım toplumlarında ve özellikle yeni sanayileşen yerlerde insanlar çocuk istihdamını bir ihtiyaç olarak görmektedirler. Yukarıda da bahsettiğim gibi kırsal kesimlerde çocuk, ailesi için zaten ücretsiz bir şekilde çalışmaktadır. Aileler de çocuğun iş hayatına girmesinin, onun duygusal, toplumsal, fiziksel gelişimini olumsuz bir şekilde etkileyeceğinin farkında değillerdir. Ebeveynlere göre çocuğun aile yanında ücretsiz çalışmasıyla, herhangi bir yerde ücret alarak çalışmasının hiçbir farkı yoktur. Çocuktan gelen ücretin de aile bütçesine katkısı düşünüldüğünde ise çocuğun çalıştırılması desteklenmektedir.

Yoksulluk:
Yoksulluk aslında en başta gelen sebeplerden biridir. Haneye; ailenin geçinebileceği, temel ihtiyaçlarının karşılanabileceği kadar para girmeyince çocuklar çareyi çalışmakta bulurlar. Verileri incelediğimizde de %56’lık bir çocuk işçi kesiminin ailenin ihtiyaçlarına katkı sağlamak amacıyla çalışmakta olduğu tespit edilmiştir.

İşsizlik:
Evde yaşayan yetişkinlerin ve çocuğun ebeveynlerinin devamlı olarak, düzenli para getiren işlere sahip olmamaları da çocukların erken yaşta iş hayatına atılmasının sebeplerinden biridir.

Çarpık Kentleşme:
Sanayileşmenin artmasıyla beraber kentlere büyük bir göç başlamış, şehirlerdeki insan sayısı büyük bir hızla artmıştır. Konut yetersizliği ve insanların barınma ihtiyacı ise çarpık kentleşmeyi oluşturmuştur. Çarpık kentleşme ise yetişkinlerin işsiz kalmalarında rol oynamıştır. Böylece çocuk istihdamı artmıştır.

Nüfus:
Gelişmekte olan ve gelişmemiş ülkelerde gerçekleştirilen erken evlilikler, çok çocuklu aile yapıları da işsizliği etkiler. Düzensiz artan nüfus; çarpık kentleşmeyi, işsizliği, düzensiz gelir dağılımını beraberinde getirir. Düzensiz gelir dağılımları da tüm aile fertlerini çalışmaya zorlar. Bu aile fertlerinin içinde pek tabii ki çocuk da vardır.

İşverenlerin Çocuk İşgücüne Olan Talebi:
Günümüzde birçok işveren çocuk emeğini sömürmektedir. Çocukları bir yetişkin ile karşılaştırdığımızda çok daha az ücrete tabi tutarak uzun saatler boyunca çalıştırabilmektedirler. Aynı zamanda aylık, mevsimlik çalışmayı meslek öğrenmenin doğal gereği olarak görüp onlara yapılan muameleleri kabullenmeleri; uysal, korunmasız, güvencesiz olmaları, haksızlığa karşı başkaldırmamaları nedeniyle bugün birçok işveren çocukları iş gücü olarak tercih etmektedirler.

Öncelikle, projenin hedef kitlesinin gerek mevsimlik tarım işlerinde çalışan, gerek mevsimlik tarım işlerinde çalışma riski bulunan çocukları ve mevsimlik tarım işçisi aileleri kapsadığı hatırlanmalı . 29,7 milyon Avro’luk Proje ile mevsimlik tarım işçileri ve ailelerinin yaşam koşullarının iyileştirilmesinin amaçlanmasının yanı sıra, konu hakkında farkındalık arttırma çalışmalarının yapılması ve çocuk işçiliği izleme sisteminin desteklenmesi hedeflenmekte.

Avrupa Birliği kaynaklarıyla finanse edilen Proje, 2020 yılı Ekim ayında başlamış olup, Projenin 40 ay sürmesi planlanmakta. Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Başkanı Büyükelçi Nikolaus Meyer-Landrut’un ifadesiyle: “Çocuk işçiliğiyle mücadeleye yönelik geniş politikamız kapsamında bu Projenin %85’ini finanse ediyoruz”. Projenin mevsimlik tarımda en çok göç alan ve göç veren şehirler olan Şanlıurfa, Mardin, Adıyaman, Diyarbakır, Adana, Mersin, Hatay, İzmir, Manisa, Ankara, Eskişehir, Konya, Malatya, Ordu, Bursa ve Düzce’de uygulanması söz konusu. Projeyle 12.000 çocuğa yerinde eğitim, danışmanlık ve rehabilitasyon hizmetlerinin verilmesi hedeflenmekte.

Projenin değerli çıktılarından biri, “Mevsimlik Tarım İşçileri Bilgi Sistemi”nin geliştirilmesi ve yeni modüllerin eklenmesiyle çocuk işçiliği izleme sisteminin güçlendirilmesi. Böylece, işten ayrılan veya çalışma hayatına girmesi önlenen çocukların okula devamlarının ve okul başarıları düzeylerinin takip edilmesi mümkün.

Mevsimlik tarımda çocuk işçiliğinin önlenerek çocukların eğitime yönlendirilmeleri kilit öneme sahip olduğundan bu çıktı çok önemli. Nitekim, çocukların uygun yaşlarda eğitim almaları geleceklerini sağlam şekilde inşa etmeleri açısından zorunlu.

Türkiye‘nin Avrupa Birliği üyeliğine aday olduğu günümüzde Avrupa Birliği finansmanından yararlanarak bu proje gibi projelerle çocuk işçiliğinin önlenmesi konusunda adımlar atılabileceği her zaman akılda tutulmalı. Nitekim, nitelikli projelerin hayata geçirilmesinde finansman konusu temel önem taşımakta.

Bu anlamda, ilgili konularda Avrupa Birliği fonlarından yararlanabilmek için çocuk işçiliğiyle mücadele alanında yapılan çağrıları takip etmek ve şartlar uygunsa başvuruları tamamlamak faydalı olacak.