Çocuklar, çok eski zamanlardan beri aileye yardım etmek için veya bir iş öğrenmek için çalıştırıyorlardı. Fakat bu durum sanayi devrimiyle beraber büyük bir oranda değişti. Artık çocuklar, bu ağır iş gücünün bir parçası haline geldiler. Çok cüzi fiyatlara uzun saatler boyunca çalıştırıldılar.

Günümüz de geçmişten pek farklı değil. Bugün bile sadece Türkiye’de 720.000 çocuk işçi bulunmakta. Peki bu kadar çocuğun hayatlarının en önemli evrelerinde çalışmalarının sebepleri neler? Bu konuyu tam olarak ele alabilmemiz için iki konuya hâkim olmamız gereklidir. Bunlardan birincisi çocukların çalışmalarının asıl nedenlerini görebilmek, ikincisi ise işverenlerin neden çocuk emeğini kullandıklarını anlayabilmek.

Geleneksel Bakış Açısı:
Tarım toplumlarında ve özellikle yeni sanayileşen yerlerde insanlar çocuk istihdamını bir ihtiyaç olarak görmektedirler. Yukarıda da bahsettiğim gibi kırsal kesimlerde çocuk, ailesi için zaten ücretsiz bir şekilde çalışmaktadır. Aileler de çocuğun iş hayatına girmesinin, onun duygusal, toplumsal, fiziksel gelişimini olumsuz bir şekilde etkileyeceğinin farkında değillerdir. Ebeveynlere göre çocuğun aile yanında ücretsiz çalışmasıyla, herhangi bir yerde ücret alarak çalışmasının hiçbir farkı yoktur. Çocuktan gelen ücretin de aile bütçesine katkısı düşünüldüğünde ise çocuğun çalıştırılması desteklenmektedir.

Yoksulluk:
Yoksulluk aslında en başta gelen sebeplerden biridir. Haneye; ailenin geçinebileceği, temel ihtiyaçlarının karşılanabileceği kadar para girmeyince çocuklar çareyi çalışmakta bulurlar. Verileri incelediğimizde de %56’lık bir çocuk işçi kesiminin ailenin ihtiyaçlarına katkı sağlamak amacıyla çalışmakta olduğu tespit edilmiştir.

İşsizlik:
Evde yaşayan yetişkinlerin ve çocuğun ebeveynlerinin devamlı olarak, düzenli para getiren işlere sahip olmamaları da çocukların erken yaşta iş hayatına atılmasının sebeplerinden biridir.

Çarpık Kentleşme:
Sanayileşmenin artmasıyla beraber kentlere büyük bir göç başlamış, şehirlerdeki insan sayısı büyük bir hızla artmıştır. Konut yetersizliği ve insanların barınma ihtiyacı ise çarpık kentleşmeyi oluşturmuştur. Çarpık kentleşme ise yetişkinlerin işsiz kalmalarında rol oynamıştır. Böylece çocuk istihdamı artmıştır.

Nüfus:
Gelişmekte olan ve gelişmemiş ülkelerde gerçekleştirilen erken evlilikler, çok çocuklu aile yapıları da işsizliği etkiler. Düzensiz artan nüfus; çarpık kentleşmeyi, işsizliği, düzensiz gelir dağılımını beraberinde getirir. Düzensiz gelir dağılımları da tüm aile fertlerini çalışmaya zorlar. Bu aile fertlerinin içinde pek tabii ki çocuk da vardır.

İşverenlerin Çocuk İşgücüne Olan Talebi:
Günümüzde birçok işveren çocuk emeğini sömürmektedir. Çocukları bir yetişkin ile karşılaştırdığımızda çok daha az ücrete tabi tutarak uzun saatler boyunca çalıştırabilmektedirler. Aynı zamanda aylık, mevsimlik çalışmayı meslek öğrenmenin doğal gereği olarak görüp onlara yapılan muameleleri kabullenmeleri; uysal, korunmasız, güvencesiz olmaları, haksızlığa karşı başkaldırmamaları nedeniyle bugün birçok işveren çocukları iş gücü olarak tercih etmektedirler.

Çocuk işçi serbest bölgesi; herkesin ” Hiçbir çocuk çalışmamalı, her çocuk okulda olmalı.” düşüncesinde hemfikir olduğu köy veya çiftlik gibi alanlara denir. Bu alanlarda yaşayan öğretmenler, işverenler, köy liderleri, diğer yetişkinler el ele vererek çocukları işlerden alıp okullara yollamak için var güçleriyle çalışırlar. Fakirlik bahane olamaz, olmamalıdır. Herkes üzerine düşen görevleri yaparsa hiçbir çocuğun çalışmasına gerek kalmaz fikri ile hareket ederler.

Çocukların haklarını korumak ve savunabilmek için yerel yönetimlerle iş birliği içinde hareket ederler ve bu doğrultuda faaliyet yaparlar. Bu faaliyetlerden en önemlisi ise ebeveynlere, çocukların getireceği paraya ihtiyaç duymadan geçinebileceklerini göstermektir.

Bunun için ebeveynleri tasarruf ve kredi gruplarına katılmaya teşvik etmişler ve ayrıca gelir getirici faaliyetler düzenlemişlerdir. Ayrıca toplumu, çocukların en az 15 yıl örgün eğitim görmeleri hakkında bilinçlendirirler. 15-18 yaş arası çocuklara orta öğretimi veya mesleki eğitimlerini tamamlamalarında yardımcı olurlar. Böylece bu çocuklar ileride mutlu olabildikleri daha düzgün işlerde çalışabileceklerdir.

Bu fikrin kökeni Hindistan’a dayanmaktadır. Bu akımın ilk adımları 1992 yılında atılır. “MVFoundation“ isimli bir topluluk tarafından başlatılmış ve dünyanın pek çok yerine yayılmıştır. Bugün başta Hindistan olmak üzere Afrika ülkeleri, diğer Asya ülkeleri ve Latin Amerika’da varlığına rastlanmaktadır. Bugüne kadar 1 milyondan fazla çocuğu iş alanlarından çıkarmışlar, onların en temel haklarından biri olan eğitim haklarına ulaşmalarına yardım etmişlerdir.

Tamamıyla “çocuk işçi serbest bölgesi” oluşumunu incelediğimiz zaman, bu hareket için çalışan insanların aslında daha büyük bir hedefleri olduğunu da gözlemleyebiliyoruz. Yaptıkları bu çalışmalarla bir yandan çocuk işçiliğini azaltırlarken bir yandan da artık döngü haline gelmiş yoksulluk zincirini kırıyorlar. Kırılan bu zincir de toplulukların ve ülkelerin sosyal-ekonomik durumlarını sürdürülebilir bir şekilde iyileştirmelerini sağlıyor. En özeliyse milyonlarca çocuğa güzel bir gelecek vadetmeleri…