İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Birimi ve Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi‘nin işbirliği ile ortaya çıkan ve Inditex tarafından desteklenen bu proje, İstanbul Bağcılar ve Küçükçekmece bölgelerindeki pilot araştırma sahasında 301 çocuk ve 301 ebeveyn ile 2017- 2021 yılları arasında gerçekleştirildi.

Çocuk işçiliği problemine çözüm üretmek çok paydaşlı ve bütüncül bir yaklaşıma gereksinim duyar. Çocuk işliğinin bu gereksinimini önemseyen bu projede de  Bağcılar Rehberlik ve Araştırma Merkezi, Bağcılar Zabıta Müdürlüğü, Bağcılar Kızılay Toplum Merkezi ve Öğretmen Ağı ile paydaşlık kurulmuştur.

Ben de bu proje sayesinde Öğretmen Ağı ile tanıştım. Dilerseniz siz de düzenli aralıklarla yapılan Öğretmen Ağı tanışma toplantılarına katılarak –sadece öğretmenlerle değil diğer pek çok uzmanlık alanına sahip kişileri de  dahil ediyorlar- çocuklar için yapabilecekler hakkında bilgi alabilirsiniz.

Çıraklık ve Çalıştırılan Çocuk

Proje kapsamında paydaşlara eğitimler verilmiş, broşürler dağıtılmış ve tanıtım videoları hazırlanmıştır. Bu eğitimler sonucunda Bağcılar Zabıta Müdürlüğü kapanış toplantısında “Çıraklık ve çalıştırılan çocuk” arasındaki farkın anlaşılmasına katkıda bulunduğu için proje ekibine teşekkürlerini dile getirmiştir.

Çalışmak zorunda kalıp okula gitmekte zorlanan çocukları anlayabilmek için öğretmenlere bu konuda yol gösterici bir kılavuz hazırlamış olan proje ekibi ayrıca yaz mevsiminde çalışmak zorunda kalan çocuklar için de Bağcılar Kızılay Toplum Merkezinde açılan yaz kurslarını yürütmüştür. Bireysel olarak izlemek, kurum içi eğitimlere dahil etmek için ya da derslerde kullanmak için proje ekibinin hazırladığı üç modülden oluşan eğitim videolarını kullanabilirsiniz.

Çocuk işçiliğini önlemeyi hedefleyen proje ekibinin öğretmenlere yönelik hazırladıkları çocuk işçiliğini önlemek için yapılabilecekler yol haritasıyla ; “Çocuk işçiliğine dair doğru bilgilere sahip miyim? Çocuğun çalışmasına dair bir risk fark ettiğimde nereye, nasıl başvuracağımı biliyor muyum? Akademik başarı gözetmeksizin tüm çocukların eğitime erişiminin bir hak olduğunu biliyor muyum? Sınıfım ve okulum çocuklara kapsayıcı ve katılımcı bir ortam sunuyor mu?” gibi  sorularla baştan itibaren en doğru şekilde bizi çözüme yönlendiriyor. Daha sonra yol haritasındaki talimatları takip ederek neler yapabileceğimizi kolaylıkla görebilmemizi de sağlıyor.

Bu projeyle ilgili daha fazla bilgi almak için de kolay ara yüzlü web sitelerini ziyaret edebilir ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Birimini takibe alabiliriz. Zaman zaman alanında uzman kişiler tarafından yapılan eğitimlere ve ÇOÇA sohbetlerine de katılabiliriz.

Son yedi yıl boyunca ülkemiz, Birleşmiş Milletler Mülteci Yüksek Komiserliği’nin (UNHCR) açıkladığı rapora göre en fazla mülteci ve sığınmacının kabul edildiği ülke olmuştur.

Dilimize “mülteci” kavramı ile yerleşen Suriyeli sığınmacılar, kanun ifadesiyle geçici koruma statüsündedir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 91. maddesi ve Geçici Koruma Yönetmeliği’ndeki ifade ile: “Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir.”

İstatistiklere geri dönecek olursak yine Türkiye’deki geçici koruma altındaki kayıtlı Suriye vatandaşı sayısı 23 Temmuz 2021 tarihi itibariyle toplam 3 milyon 690 bin 896 kişi olmuştur. Asıl vurgulanması gereken nokta ise bu kişilerin 1 milyon 774 bin 520’sini  yani %48‘ini 0-18 yaş arası çocukların oluşturuyor olmasıdır.

Bu durumda geçici koruma altında olan ve sağlıksız beslenme, sokakta yaşama, şiddet eğilimi ya da suça sürüklenme gibi tehlikeler altındaki çocuklar için atılabilecek en iyi adım onları eğitim- öğretim sürecine dahil etmek olacaktır.

Hâlihazırda yoksul ve kalabalık ailelerin çocukları olduklarını varsayabileceğimiz geçici koruma altındaki çocukların ucuz iş gücü olarak görülmesi kaçınılmazdır. Ancak zaten oldukça zor hayatlar geçiren, iç savaşa tanıklık etmiş  bu çocukların çalıştırılması, onları sağlıklı gelişimlerinden oldukça uzak bir noktaya taşıyacak ve okuldan  uzaklaştıracaktır.

Yine 2019-2020 eğitim öğretim yılını esas alan bir raporlamaya göre okul çağında olan geçici koruma altındaki çocuk sayısı toplam 1.082.172’dir. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre ise anaokulunda 35 bin 553, ilkokulda 338 bin 807, ortaokulda 222 bin 703 ve lisede 89 bin 518 öğrenci olmak üzere neredeyse 690  bin çocuk eğitim görmektedir.

Her ne kadar bu veriler çoğu geçici koruma altındaki çocuğun eğitim aldığını gösterse de son dönemdeki pandemi şartları; okul çağında olan pek çok Suriyeli çocuğun sokakta, sanayide ya da tarlada olduğuna işaret etmektedir.

Yazının başında bahsi geçen Geçici Koruma Yönetmeliği 48. maddesi 2. fıkrasında çocuklarla ilgili tüm işlemlerde çocuğun yüksek yararı gözetilerek ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağını söyler.

Bunun yanında başta genel hukuk kuralları olmak üzere gerek Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 28. madde gerekse taraf olunan başkaca uluslararası anlaşmalar çerçevesindeki yükümlülükler  doğrultusunda geçici koruma altındaki çocuklara özellikle eğitim hakkının zorunlu olarak sağlanması gerekmektedir. Nitekim Çocuk Haklarına Dair Sözleşme‘ye taraf olan her devlet, göçmen ve sığınmacı çocuklar da dahil olmak üzere kendi yetkileri altında bulunan her çocuk bakımından sorumludur.

Tüm bu bilgiler ışığında son olarak söylemek gerekir ki UNHCR’nin açıkladığı 2022 Küresel Üçüncü Ülkeye Yerleştirme İhtiyaçları Öngörüleri‘nde  pandeminin getirileri doğrultusunda çocuk işçiliği yaygın riskler arasında sayılmaktadır. *

Ne yazık ki çocuk istismarının en içe sindirilmiş ve en çok göz yumulan hali çocukların çalıştırılmasıdır. Çocuk işçiliğinin son bulması için atılması gereken en önemli adımsa bunun bir istismar olduğu yönünde farkındalık kazanmaktır.

  * UNHCR, “UNHCR PROJECTED GLOBAL RESETTLEMENT NEEDS 2022 RESTRICTED DISTRIBUTION”, (s. 90).

Özellikle COVID-19 pandemisinin getirileri durumu çocuklar için daha da kötüleştiriyor olabilir. Küresel pandemi karantinalarının sonucu olarak ortaya çıkan ekonomik aksaklıklar milyonlarca ailenin gelirini azalttığında, kapanan okulların da etkisiyle gelişmekte olan ülkelerde çocuk işçiliğinde endişe verici bir artış medyaya yansıdı. Pandemi öncesinde bile işçi olarak çalışmaya zorlanan çocukların sayısı artarken pandemiyle birlikte bu artış hızlandı.

Uluslararası Çalışma Örgütü(ILO) tarafından hazırlanan bir raporda, dünya çapında 160 milyon çocuğun çocuk işçi olarak çalıştığı tespit edildi. Bu yaklaşık her on çocuktan biri demek. Pandemi öncesine ait verileri kullanan rapor, 2000 yılından bu yana çocuk işçiliğinde yaşanan düşüşlerin tersine döndüğünü ortaya koydu.

ILO Genel Direktörü Guy Ryder yaptığı açıklamada; “Yeni tahminler bir uyandırma çağrısıdır.” ve “Yeni nesil riske atılırken seyirci kalamayız.” dedi.

Çocuk işçiliğinde düşüşü ne durdurdu?

İnsan Hakları İzleme Örgütü Çocuk Hakları Savunuculuğu Direktörü Jo Becker‘e göre, çocuk işçiliğindeki artışın nedenlerinden biri devlet desteğinin olmaması.

Becker‘a göre; “Hükümetler temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan ailelere yeterli yardımı sağlamıyor.” Kendisi şunu da ekliyor: “Bunun geçmişte çocuk işçiliğini azaltmada birçok ülkede gerçekten başarılı olan bir araç olduğunu söyleyebiliriz.”

“Görünmeyen çok fazla vaka var.”

COVID-19 salgını sırasında, İnsan Hakları İzleme Örgütü ve çocuk hakları savunma grupları tarafından hazırlanan raporlar Hindistan gibi orta gelirli ülkelerde ek çocuk işçiliği vakaları kaydetti. COVID-19’a odaklanmak, birçok ülkede çocuk işçiliğinin izini sürmeyi de zorlaştırdı.

Becker, “Tecritlerin ve COVID-19 kısıtlama önlemlerinin ardından çoğu hükümet, işverenlerin çocuk işçileri sömürmesini kolaylaştıran izleme programlarını azalttı.” dedi. “Görünmeyen çok daha fazla vaka var.”

Bu ortaya konan raporlar, her gün birçok çocuğun temel yaşam haklarını sağlıklı bir şekilde yaşamasını ihlal edildiğini gözler önüne sererken, aslında biz de bu konuda bir şeyler yapmadıkça geleceğimiz için kayıp veriyoruz. Çalıştırılan çocuklar yetişkinler gibi yaşam haklarını savunup ses çıkaramıyorlar.

Yoksullukla mücadelenin yanında, çocukların eğitime ara verdikleri durumlarda eğitim hakları için destek vermek ve onları topluma geri kazandırmaya çalışmak gerekli. Unutulmamalıdır ki çocuklarına sahip çıkmayan toplumlar geleceklerine sahip çıkamaz.

*İlgili haber kaynaklarının Türkçe çevirisi niteliğindedir.