Dünyada çocuk işçi sayısının yüksek olduğu ülkelerden biri olan Pakistan’da, fakir bir ailenin çocuğu olarak doğdu Iqbal. Pakistan’da fakir ailelerin çocuklarının okula gitmesi yaygın bir durum değildi, Iqbal da çocukluğunu tarlalarda, sokaklarda oynayarak geçiriyordu. Dört yaşındayken ailesinin 600 rupilik (8,03 ABD Doları) borcunun kapanması karşılığında halı fabrikasında çalıştırılmak üzere gönderildi. Günde on dört saat olmak üzere haftada yedi gün çalışmaya başladı.

Çalışma şartları bir yetişkin için bile uygun olmayan ortamda, Iqbal yaklaşık iki sene çalıştı. Bu süreçte yetersiz beslenmeden dolayı böbrek sorunları yaşaması, günde on dört saat kambur bir şekilde halı dokuma aracının karşısında oturması, ortamın havasız olması gibi nedenler bu düzene daha fazla uyum sağlayamayacağını anladığı nedenlerdi.

O zamanlar çocuk işçiliğine ve köleliğe karşı oluşturulmuş olan Bonded Labor Liberation Front[1] (BLLF / Pakistan Esir Emekçiler Kurtuluş Cephesi) örgütünün, bulunduğu ilde toplantı yapacağını duyan Iqbal; arkadaşlarının da yardımıyla o gün işten kaçarak toplantıya gitti.

Toplantıda artık Pakistan’da Peshgi (Peşgi) sisteminin yasadışı ilan edildiğini öğrendi. Bu sistem işçinin borç karşılığı köle olarak çalıştırıldığı yani bizzat Iqbal’in içinde bulunduğu durumdu. Kendisinin ve arkadaşlarının durumunu BLLF’ye anlatan Iqbal onlardan fabrikadan çıkmak için yardım istedi.

Gerekli evrakların hazırlanmasında ve tüm bu süreçte topluluk, Iqbal’e yardım etti. Fabrika sahibine evraklar verildiğinde çok sinirlendi. Fakat yasadışı ve gizli bir şekilde çocukları çalıştırdığı ortaya çıkmasın diye Iqbal ve 34 çocuk özgürlüğüne kavuştu.

”Şimdi işler değişti. Eskiden ben patronlarımdan korkuyordum. Şimdi onlar benden korkuyor.”

Özgürlüğe kavuşmanın ardından Iqbal ulusal ve uluslararası toplantılara, seminerlere katıldı. Çocuk işçiliğine dair kamuoyuna karşı farkındalık çalışmalarında bulundu, ABD’de çeşitli okullarda yaşıtları ile konuştu. Çocuk işçiliğine dair önemli bir aktivist olmuştu.

Küçük yaşına rağmen büyük topluluklara güçlü bir biçimde hitap edebilmesi de etkili olmuştu. 1995’te ülkesindeki daha çok çocuk işçiye ulaşmak amacıyla Pakistan’a geri döndü. Burada bazı kesimler tarafından artık hoş karşılanmayan bir isimdi Iqbal, özellikle de halı dokuma fabrikalarının sahipleri tarafından. Çünkü Iqbal onlar için maliyet artışıydı.

Kendi başlattığı mücadele ile başka çocuk işçilerini de etkilemiş onlar da başkaldırarak bu düzeni yıkmaya başlamış, fabrikalardaki çocuk işçi sayısı azalmıştı. 16 Nisan günü kuzenleriyle evlerinin yakınlarında bir yerde bisiklet binerken ateş açılarak öldürüldü. Olayın üstü hemen kapatılmaya çalışıldı ve bir çiftçi tarafından yapıldığı iddia edildi. Fakat olayın arkasında halı dokuma fabrika sahiplerinin olduğu büyük bir kesim tarafından inanılmaya devam ediyor.

Küçücük bedeniyle dünyaları başarmak isteyen, çocuk işçiliğine karşı sessiz kalmayan Iqbal Masih’in mücadelesi çocuk işçiliğine dair öncü mücadelelerden biri olmuştur. Hayata erken veda etmesine rağmen çoğu kişiyi etkilemiştir ve başlattığı mücadelenin devamı günümüzde de devam etmektedir. Biz de ÇoÇoDer ailesi olarak çocuk işçiliğinin ortadan kaldırılmasına dair çalışmalarımızı devam ettirmekteyiz.

[1] Farklı kaynaklarda farklı çevirileri mevcuttur.

İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Birimi ve Göç Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi‘nin işbirliği ile ortaya çıkan ve Inditex tarafından desteklenen bu proje, İstanbul Bağcılar ve Küçükçekmece bölgelerindeki pilot araştırma sahasında 301 çocuk ve 301 ebeveyn ile 2017- 2021 yılları arasında gerçekleştirildi.

Çocuk işçiliği problemine çözüm üretmek çok paydaşlı ve bütüncül bir yaklaşıma gereksinim duyar. Çocuk işliğinin bu gereksinimini önemseyen bu projede de  Bağcılar Rehberlik ve Araştırma Merkezi, Bağcılar Zabıta Müdürlüğü, Bağcılar Kızılay Toplum Merkezi ve Öğretmen Ağı ile paydaşlık kurulmuştur.

Ben de bu proje sayesinde Öğretmen Ağı ile tanıştım. Dilerseniz siz de düzenli aralıklarla yapılan Öğretmen Ağı tanışma toplantılarına katılarak –sadece öğretmenlerle değil diğer pek çok uzmanlık alanına sahip kişileri de  dahil ediyorlar- çocuklar için yapabilecekler hakkında bilgi alabilirsiniz.

Çıraklık ve Çalıştırılan Çocuk

Proje kapsamında paydaşlara eğitimler verilmiş, broşürler dağıtılmış ve tanıtım videoları hazırlanmıştır. Bu eğitimler sonucunda Bağcılar Zabıta Müdürlüğü kapanış toplantısında “Çıraklık ve çalıştırılan çocuk” arasındaki farkın anlaşılmasına katkıda bulunduğu için proje ekibine teşekkürlerini dile getirmiştir.

Çalışmak zorunda kalıp okula gitmekte zorlanan çocukları anlayabilmek için öğretmenlere bu konuda yol gösterici bir kılavuz hazırlamış olan proje ekibi ayrıca yaz mevsiminde çalışmak zorunda kalan çocuklar için de Bağcılar Kızılay Toplum Merkezinde açılan yaz kurslarını yürütmüştür. Bireysel olarak izlemek, kurum içi eğitimlere dahil etmek için ya da derslerde kullanmak için proje ekibinin hazırladığı üç modülden oluşan eğitim videolarını kullanabilirsiniz.

Çocuk işçiliğini önlemeyi hedefleyen proje ekibinin öğretmenlere yönelik hazırladıkları çocuk işçiliğini önlemek için yapılabilecekler yol haritasıyla ; “Çocuk işçiliğine dair doğru bilgilere sahip miyim? Çocuğun çalışmasına dair bir risk fark ettiğimde nereye, nasıl başvuracağımı biliyor muyum? Akademik başarı gözetmeksizin tüm çocukların eğitime erişiminin bir hak olduğunu biliyor muyum? Sınıfım ve okulum çocuklara kapsayıcı ve katılımcı bir ortam sunuyor mu?” gibi  sorularla baştan itibaren en doğru şekilde bizi çözüme yönlendiriyor. Daha sonra yol haritasındaki talimatları takip ederek neler yapabileceğimizi kolaylıkla görebilmemizi de sağlıyor.

Bu projeyle ilgili daha fazla bilgi almak için de kolay ara yüzlü web sitelerini ziyaret edebilir ve İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Birimini takibe alabiliriz. Zaman zaman alanında uzman kişiler tarafından yapılan eğitimlere ve ÇOÇA sohbetlerine de katılabiliriz.

Peki, nedir bu gönüllülük?

Gönüllü, içinde bulunduğu toplulukta herhangi bir karşılık ya da çıkar beklemeksizin bir işi yapmayı kendiliğinden üstlenen kişidir.

Türkiye’de bulunan farklı sivil toplum kuruluşları ise “Gönüllülük” kavramını “Maddi veya başka herhangi bir çıkar beklentisi içerisinde olmadan”,  “Kişinin kendi isteği doğrultusunda gerçekleştirdiği” ve “Toplumsal yarara hizmet eden aktiviteler” şeklinde tanımlamıştır. Tanımlardan da yola çıkarak söyleyebiliriz ki gönüllü olarak başladığımız bir projede, dernekte, toplulukta tamamen kendi isteğimizle bulunuyor olmamız gerekmektedir. Zorlama ile veya çıkar gözeterek başlatılan bir çalışma gönüllülük esaslarını hiçe saymak olur.

Gönüllü kavramının oluşmasında tarihe bakıldığında savaşların etkili olduğu düşünülmektedir. Savaş sonrası hasar alan yerleşkelerin yenilenmesinde ya da hastanelerde gönüllü olarak çalışan insanlar bu kavramın ilk örneklerinden sayılabilir; fakat günümüzde gönüllülük faaliyetleri yaşamın her alanını ilgilendiren konulardan olabilme çeşitliliğine sahiptir. Dezavantajlı çocuklar, engelli hakları, arama-kurtarma faaliyetleri, çocuk hakları, hayvanlar, sürdürülebilirlik ve eğitim bu çalışma alanlarından sadece birkaçıdır.

Gönüllü insanlar dünyayı daha yaşanabilir kılmak ve daha eşit bir toplum yaratmak için çalışmaktadır.  Yeri geldiğinde sivil toplum örgütleri devlet politikalarının yetersiz kaldığı sorunlar için sosyal topluluk çalışmalarında bulunarak tüm çabalarıyla bu problemin çözülmesine destek vermektedir.

Günümüzde toplumlarda gönüllülük bilincine dair farkındalık da giderek artmaktadır. Bu durumun göstergelerinden biri de insanların bir sorunla karşılaştıkları durumlarda ilgili devlet kurumlarının yanında, bu sorunla ilgili çalışmalar yapan gönüllü  ve sivil mecralara başvurma sayılarının artmasıdır.

Sivil toplum kuruluşlarının hızlı ve yapıcı çözümleri sayesinde bu kuruluşların toplumdaki  değerleri artmış ve saygı görmüşlerdir.  Böylece gönüllü insanlara ve topluluklara  da destek artmıştır. Bu gönül zinciri sayesinde topluma gönül veren gönüllü insanlar ve sivil toplum kuruluşları toplum tarafından her zaman sevilmiş olup sevilmeye de devam etmektedir.

Bu sonsuz yolculukta gönüllü olmuş ve olmak isteyen tüm insanların dünya gönüllüler günü kutlu olsun!

Öncelikle, projenin hedef kitlesinin gerek mevsimlik tarım işlerinde çalışan, gerek mevsimlik tarım işlerinde çalışma riski bulunan çocukları ve mevsimlik tarım işçisi aileleri kapsadığı hatırlanmalı . 29,7 milyon Avro’luk Proje ile mevsimlik tarım işçileri ve ailelerinin yaşam koşullarının iyileştirilmesinin amaçlanmasının yanı sıra, konu hakkında farkındalık arttırma çalışmalarının yapılması ve çocuk işçiliği izleme sisteminin desteklenmesi hedeflenmekte.

Avrupa Birliği kaynaklarıyla finanse edilen Proje, 2020 yılı Ekim ayında başlamış olup, Projenin 40 ay sürmesi planlanmakta. Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Başkanı Büyükelçi Nikolaus Meyer-Landrut’un ifadesiyle: “Çocuk işçiliğiyle mücadeleye yönelik geniş politikamız kapsamında bu Projenin %85’ini finanse ediyoruz”. Projenin mevsimlik tarımda en çok göç alan ve göç veren şehirler olan Şanlıurfa, Mardin, Adıyaman, Diyarbakır, Adana, Mersin, Hatay, İzmir, Manisa, Ankara, Eskişehir, Konya, Malatya, Ordu, Bursa ve Düzce’de uygulanması söz konusu. Projeyle 12.000 çocuğa yerinde eğitim, danışmanlık ve rehabilitasyon hizmetlerinin verilmesi hedeflenmekte.

Projenin değerli çıktılarından biri, “Mevsimlik Tarım İşçileri Bilgi Sistemi”nin geliştirilmesi ve yeni modüllerin eklenmesiyle çocuk işçiliği izleme sisteminin güçlendirilmesi. Böylece, işten ayrılan veya çalışma hayatına girmesi önlenen çocukların okula devamlarının ve okul başarıları düzeylerinin takip edilmesi mümkün.

Mevsimlik tarımda çocuk işçiliğinin önlenerek çocukların eğitime yönlendirilmeleri kilit öneme sahip olduğundan bu çıktı çok önemli. Nitekim, çocukların uygun yaşlarda eğitim almaları geleceklerini sağlam şekilde inşa etmeleri açısından zorunlu.

Türkiye‘nin Avrupa Birliği üyeliğine aday olduğu günümüzde Avrupa Birliği finansmanından yararlanarak bu proje gibi projelerle çocuk işçiliğinin önlenmesi konusunda adımlar atılabileceği her zaman akılda tutulmalı. Nitekim, nitelikli projelerin hayata geçirilmesinde finansman konusu temel önem taşımakta.

Bu anlamda, ilgili konularda Avrupa Birliği fonlarından yararlanabilmek için çocuk işçiliğiyle mücadele alanında yapılan çağrıları takip etmek ve şartlar uygunsa başvuruları tamamlamak faydalı olacak.

Günceli yakalamak, takip etmek ya da sesini duyurmak için kullanıldığında yararlı olan bu uygulamalar yanlış bilgi yaymak ya da insanları olumsuz fikirlere teşvik için kullanıldığında maalesef fayda sağlayamıyor.

Son günlerde sosyal medya üzerinden çalışan çocuklar ile ilgili yapılan çeşitli güzellemeler, durumu bir sorun olmaktan çıkarıp normalleştirmeye başladı. Çocuk işçiliği güncelliğini-maalesef- hala koruyan ve çözüm bulunması gereken önemli bir sorun, emek sömürüsü ve hak ihlalidir.

Yaz tatillerini tarlalarda geçirmek zorunda kalan çocukların okula dönmesi için uğraşmak yerine başlarını okşayıp bunu olağan bir durum olarak lanse ederek sempati duyulmasını sağlamak, ‘küçük usta’ gibi nitelemelerde bulunup çocuk işçinin zorluklarla çalıştığı işini sevimli hale getirmek ya da çocuklar çalışmak durumunda kaldıkları halde bunu -yaşları gereği- eğlenceli hale getirdiğinde bundan pay çıkarıp ‘ne güzel eğleniyorlar’ diyerek iç ısıtıp, insanların vicdanlarını rahatlatmaya çalışmak verilebilecek örneklerden birkaçı.

Yoksulluk gibi çocuk işçiliği de romantize edilerek hafifletilemeyecek kadar derin bir sorun. Bizler sokakta ayakları çıplak, kışın montsuz dolaşan, okula gitmek yerine işyerinde fiziksel güçlerinden daha büyük işler yapan çocukları gördüğümüzde içimiz ne kadar acısa da bunun çözüme ulaşması ve son bulması gereken bir sorun olduğunu unutmayalım.

Kibritçi kız, kışın ortasında ona acıyan bir sürü insan olmasına rağmen soğuktan titreyerek can verdi. Acımak, bunu içselleştirmek ya da üzerinden hayat dersleri veren cümleler kurmak onları kurtarmayacak. Çocuklar, eğer bizler tüm bunlarla savaşır ve haklarını aramaları için onlara destek olursak hak ettikleri değere ve öneme sahip olacaklar en önemlisi de işçi olmayacaklar.

Alo 183 Kadın, Çocuk ve Sosyal Hizmet Danışma Hattı bir çocuk işçi gördüğümüzde irtibat kurabileceğimiz kanallardan biri. Ya da yoksul, durumu olmayan aileleri belediye aracılığı ile yardıma ulaştırabiliriz. Ayrıca yoksulluk, dezavantajlı gruplar, çocuk işçiliği ile ilgili çalışmalar yapan STK’ları destekleyebilir, onlara bağışta bulunabilir ya da çalışmalarına gönüllü olarak destek verebiliriz.

Tek bir hareket çok fazla şeyi değiştirebilir.

Bu ILO Sözleşmeleri’nden 138 No’lu Asgari Yaş Sözleşmesi ve 182 No’lu En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi çocuk işçiliğiyle mücadele alanında altı çizilmesi gereken ILO Sözleşmeleri niteliğinde.

138 No’lu Asgari Yaş Sözleşmesi’nin “Giriş” kısmında çocukların çalıştırılmasına tamamen son vermenin amaçlandığı belirtiliyor. Bu amaç, çocuk işçiliğiyle mücadele açısından çok değerli nitekim ilgili ILO Sözleşmesi’nin hükümleri bu hedef ışığında okunmalı.

İlgili ILO Sözleşmesi’nin birinci maddesinde de Türkiye dahil taraf devletlerin her birinde çocuk işçiliğini etkin şekilde ortadan kaldırmaya yönelik ulusal politika izlenmesi gerektiği ifade ediliyor.

Yine bu ILO Sözleşmesi’nin ikinci maddesinin birinci fıkrasında, Türkiye de dahil taraf devletlerin istihdama ve çalışmaya kabul için asgari yaş sınırını belirleyecekleri dile getiriliyor. Üçüncü fıkraya göre de bu belirlenen asgari yaş sınırının kural olarak on beş yaşın altında olmayacağı vurgulanıyor.

182 No’lu En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’nin birinci maddesine göre ise taraf devletler en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliğinin yasaklanması ve ortadan kaldırılması için ivedi ve etkin önlemleri almakla mükellef.

İlgili ILO Sözleşmesi’nin ikinci maddesi çerçevesinde yine ilgili ILO Sözleşmesi’nin amaçları bakımından “çocuk” terimi 18 yaşın altındakiler için geçerlidir. 182 No’lu Sözleşme‘nin üçüncü maddesinde ise “en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliği” ifadesine açıklık getirilmektedir. Bu maddenin son fıkrası uyarınca diğer fıkralarda belirtilen durumların yanı sıra “en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliği”; “doğası veya gerçekleştirildiği koşullar itibariyle çocukların sağlık, güvenlik veya ahlaki gelişimleri açısından zararlı olan işi kapsar”.

Bu çerçevede, çocuk işçiliği ile mücadeleyi merkezine alan bu ILO Sözleşmeleri’nin getirdiği yükümlülüklere uymanın kilit niteliğindeki önemi her zaman hatırlanmalı. Bunun yanında çocuk işçiliğiyle mücadelenin ancak uygulamada atılacak etkin adımlarla mümkün olacağı unutulmamalıdır.

Çocuklar geleceğimizdir, onların haklarına saygı duymalıyız.

Pek tabii çocuk emeği Sanayi Devriminden önce de çeşitli alanlarda kullanılıyordu. İnsanlık tarihinin ilk yıllarında kabile şeklinde yaşayan topluluklarda çocuklar avlanma, balık tutma ya da hayvan yakalama gibi işlerde kullanılıyorlardı. Daha sonrasında aile yapılarının oluşmasıyla çocuklar aile üyeleri ile beraber ormanlarda plantasyon, hayvan ve ürün bakımı gibi işlerde çalışmaya başladılar fakat endüstri devrimi çocuk işçiliğinin boyutunu değiştirdi. (s. 103-118)

Sanayi devriminin ilk başlarından itibaren özellikle tekstil ve madenlerde kullanılan ‘yeni’ büyük ölçekli üretim biçimi için çocuk işçiliği çok önemliydi. Özellikle İngiltere, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Prusya’nın batı bölgeleri olmak üzere endüstriyel ilerleme yolunda ilk adımlarını atanlar için büyük önem arz ediyordu.

Çocuk emeği yoğun olarak bu yeni endüstrileşen ülkeler için Sanayi Devrimi’nin kilit sektörlerinde, ön-sanayi istihdamında kullanıldı. Yapılan herhangi bir çalışma çocuk işçiliğinin bu sektörlere olan katkısını ölçmese de çocuk işçiler sanayi devriminin önemli endüstrilerinde ücretlerin düşmesinde ve rekabet gücünün artmasında rol oynamıştır.

Buhar gücü ve makineleşme kadınlara ve çocuklara eskiden erkeklerin güç kullanarak yaptığı işleri yapma gücü verdi ve çocuk emeği bazı sektörler için önemli bir işgücü olarak görülmeye başlandı. Örneğin, zemine yakın olması gereken erken dönem ahşap tekstil makineleri, çocukların yoğun istihdamını etkilemiştir ve hem İngiliz hem de Belçika’da yeraltı geçitlerinin darlığı ulaşımın makineleşmesini engelleyerek kömürü yüzeyden yüzeye çekebilen çocuklara olan talebi arttırmıştır. (s. 175-196)

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra hızla gelişen ve serbest piyasa ekonomisine katılan dünya ülkeleri, merkezinde gelişmiş ülkelerin olduğu bir gruba dahil olmak zorunda kaldı. Söz konusu bu ülkelerin ulusal veya uluslararası pazarlarda rakiplerinden daha iyi performans gösterme yollarından biri olan ucuz işgücü maliyeti, düşük milli gelir seviyelerine sahip ve yaşam standartları dünya standartlarının altında olan bu ülkelerde, küçük çocukların ekonominin büyük bir bölümünde çalışma yaşamına devam etmelerine sebebiyet vermiştir.(1)

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 4 yılda bir yaptığı araştırmalar ve yayınladığı raporlarla birlikte çocuk işçiliği rakamlarını açıklıyor. Yayınlanan son rapora göre  2020’nin başından bu yana dünyadaki çocuk işçilerin sayısı 160 milyona ulaştı . Küreselleşmenin getirdiği ucuz işgücü arayışı, giderek yoksullaşan ailelerin gelir kaynağı olarak gördüğü çocuklarını işe yollamaları, bu konuda caydırıcı politikaların yapılmıyor oluşu çocuk işçiliğini en çok etkileyen sebepler arasında yer almaktadır. Covid-19’un olumsuz etkileriyle birlikte son 16 yıldır azalışını sürdüren bu rakamlar son araştırmada 8 milyon daha çocuğun emek piyasalarına dahil olduğunu gösterdi.

Sonuç olarak çocuk emeği yıllardır varlığını sürdüren bir olgu ve ne yazık ki var olan güncel politika ve ekonomik yapılarla kısa sürede de çözüleceğe benzemiyor.

• 1- Demir, S. (2012). Dünya’da ve Türkiye’de Çocuk İşçiliği. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul, Türkiye

Moda endüstrisinde çalışan modeller ve diğerleri için, kâr amacı gütmeyen, araştırma ve politikaya odaklanan bir destek kuruluşu olan Model Alliance’a göre, modellerin %54’ü kariyerlerine 13-16 yaş aralığında başlamıştır. Bu yaşlar bireyin ergenlikle birlikte toplumda yerini aramaya başladığı, kendini bulmaya çalıştığı, hormonlarının ve vücutlarının değiştiği yaşlardır.

Çocuk için tüm bu değişiklikleri kabullenmek yeterince zorken, çocuğa model olmak için ideal olmadığını söylemek onun özgüvenine ve egosuna beklenmedik zararlar verebilir.

Gerçekçilikten uzak güzellik algısı özellikle bu yaşlardaki kız çocukları için fazlasıyla yıkıcı olabilir. CFDA (Amerika Moda Tasarımcıları Konseyi) modellikten kaynaklanan bu sorunların önüne geçebilmek amacıyla, 2012 yılında bir düzenleme yayınlamıştır. Buna rağmen tasarımcılar, markaları için kendilerince doğru olan fiziki görünümü teşvik etmekte ısrarcı olmaya devam etmektedir.

Oldukça yaygın olan bir diğer yol ise tasarımcıların istedikleri vücut ölçülerine uyan kızlar bulmaktansa, kızlardan daha geç olgunlaşmaları sebebiyle erkek çocukların vücutlarının seçilmesidir. Tüm bunların psikolojik etkileri bir yana, kız çocuklarının küçük yaşta model olması, onları daha kötü bir durumun içine itmektedir.

Çocuk modeller yaşları büyüyene dek tacize uğradıklarını anlayamamakta ve bu konuda bir şey yapamamaktadır. Model Alliance’a göre modellerin %30′u daha önce setlerde tacize uğramıştır.

2015 tarihli bir habere göre, Model Alliance’ın yöneticisi olan ve henüz 14 yaşındayken modelliğe başlamış olan Sara Ziff, çocukların model olmasını uygun bulmuyor. Ziff haklı olarak: “Çocuğun taşıdığı kıyafetler çocuklara değil kadınlara pazarlanırken, bu kıyafetleri neden 13 yaşında bir çocuk taşısın?” sorusunu soruyor. Kendisi endüstrinin içinden biri olarak, daha önce gördüğü bir kontrattan söz ediyor.

Şöyle ki kontratta “Modelin kalçalarında 2 santimetreden fazla genişleme olamayacağı” yazdığını belirtiyor ve “Eğer bir aile çocuğuna böyle bir şey imzalattırıyorsa, ailesi o çocukta yeme bozukluğu olmasını istiyordur.” diye ekliyor.

Sektörde çok fazla sahte modellik ajansının olduğunu, birçok genç kızın da geleceğin Kate Moss’u olma hayaliyle bu tuzaklara düştüğünü belirtiyor.

Kendisi de çocuk yaşta modellik yapmış biri olarak, geçmişte kendisinden tüm kıyafetlerini çıkarmasını isteyen bir fotoğrafçıya denk gelmiş olmasına rağmen, diğerlerine göre şanslı olduğunu düşünüyor. İşte böyle bir sektörde çocukların bulunması, onları her açıdan mağdur edebilir.

Çocuk modellerin maruz kalabileceği psikolojik ve fiziki sorunlar bunlarla sınırlı değil, ağır çalışma koşulları ya da anoreksiya yüzünden ölen çocuk modeller  de var. Mesela henüz 14 yaşındaki model Vlada Dzyuba, 13 saatlik defilede hayatını kaybetmiştir. İddialara göre ölüm sebebi ölümüne çalışmak; yani aşırı yorgunluk.

13 yaşından beri modellik yapan 18 yaşındaki Ana Carolina Reston ise anoreksiya sebebiyle vücudunun iflas etmesi sonucu yaşamını yitirmiştir. Ne yazık ki bunların hepsi çoğaltılabilir örnekler.*

Ailenin görevi çocuğu korumaktır; şan, şöhret ya da para çocuğun kendisinden daha değerli olamaz. Çocukların çalıştırılmadığı, çocukluklarını yaşayabildikleri daha güzel günler görmek ümidi ile.

*İlgili haber kaynaklarının Türkçe çevirisi niteliğindedir.

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, oldukça detaylı şekilde çocukların çeşitli haklarına yer veriyor. Örneğin, 6’ncı maddenin ikinci fıkrasına göre, Türkiye de dahil, bu uluslararası andlaşmaya taraf Devletler “Çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler.”

Ya da 27’nci maddenin birinci fıkrası uyarınca, taraf Devletler, “Her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ve toplumsal gelişmesini sağlayacak yeterli bir hayat seviyesine hakkı olduğunu kabul ederler.”

Aynı zamanda, 32’nci maddenin birinci fıkrası gereğince, taraf Devletler, “Çocuğun, ekonomik sömürüye ve her türlü tehlikeli işte ya da eğitimine zarar verecek ya da sağlığı veya bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ya da toplumsal gelişmesi için zararlı olabilecek nitelikte çalıştırılmasına karşı korunma hakkını kabul ederler.”

Bu çerçevede, çocuk haklarıyla ilgili önemli hükümler içeren bu uluslararası andlaşma gibi Anayasamızda da çocuk haklarına ilgili önemli hükümler bulunmakta. Nitekim, Anayasamızın 41’inci maddesinin son fıkrasına göre: “Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.”

Uluslararası Andlaşmaların iç hukuktaki etkileri açısından ise Anayasamızın 90’ıncı maddesinin son fıkrası ile birlikte durumun değerlendirilmesi sonucunda, bu uluslararası andlaşmanın hükümlerinin iç hukukumuz açısından ne kadar önemli olduğu anlaşılır. Nitekim, bu hükme göre, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme kanun hükmündedir.

Ayrıca, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, temel hak ve özgürlükleri içerdiğinden, yine bu hükme göre, kanunlarla aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme hükümlerinin esas alınacağı sonucuna varılabilecektir.

Bu anlamda, çocuk hakları açısından Devletimizin uluslararası hukuk anlamında yükümlülüklerinin de bulunduğu hatırlanmalıdır. Dileğimiz hep uygulamada geleceğimiz olan çocuklarımızın haklarının sağlandığının gözlemlenmesi; ancak, çocuk haklarının uygulamada sağlandığı bir toplum sağlıklı gelişen bir toplum olabilir.