Ancak çocuk işçiliği konusunda böylesine büyük bir sorumluluk almadan da yapabileceklerimiz hepimizin topluma ve geleceğe bir borcu. Bu konuda henüz yeni farkındalık kazanan ve bir şeyler yapmak isteyen hemen hemen herkes belki de çok küçük adımlarla bir çocuğun hayatını değiştirebilir.

“Dünyayı değiştiremiyorsan dünyanı değiştir.”

Bu yazımızda birkaç adımla çocuk işçiliğine karşı neler yapabileceğimizi göreceğiz:

1. Ürünlerinin özelliklerinde “ETI” ibaresi bulunan markalardan alışveriş yapmak.

Online alışveriş yaparken denk geldiğim bu oluşum bana da yeni bir farkındalık kazandırdı. Pek çok büyük markanın, etik değerleri hiçe sayıp az gelişmiş ülkelerin ucuz iş gücünü kullanarak fabrikalarında çocuk işçi çalıştırdığını biliyor muydunuz?

“Ethical Trading Initiative” Türkçe karşılığı ile “Etik Ticaret Girişimi“, şirketlerin ihlal ettiği ücret, çalışma saati, sağlık ve güvenlik gibi pek çok işçi hakkını koruma altına alan ilkenin yanında “Çocuk işçiliği asla kabul edilemez.” ilkesini de kurallarına dahil etmiş bir Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) oluşumu.

ETI’yı; dolayısıyla ILO’nun çocuk işçiliğine ilişkin standartlarını kabul eden işletmeler, çocuk işçi çalıştırmadıklarını da temin ediyor.

Bunun yanında çocuk işçiliği yaptığı tespit edilen herhangi bir çocuğun, artık çocuk olmayana kadar kaliteli eğitime devam etmesini ve bu eğitimde kalmasını sağlamak için geçiş sağlayan politika ve programlar geliştirmeyi veya bunlara katkıda bulunmayı da kabul etmiş oluyor.

Sonuç olarak alışveriş yapacağınız markayı araştırmak, ürün bilgisinde ETI ibaresi olan markalardan alışveriş yapmak ya da en azından çocuk işçi çalıştırdığını açıklamış ya da çalıştırdığı ifşa edilmiş markalardan ürün almamak şeklinde atacağınız ilk adım aslında çocuk işçiliğine yönelik oldukça kuvvetli bir tepki niteliğinde.

2. Kendi yaşadığınız yerde bakkalda, manavda, sokakta çalıştırılan çocukları gözlemlemek ve ilgili kurum ve kuruluşlara bildirim yapmak.

Bu sosyal sorun aslında o kadar hayatımızın içinde ki hemen hemen her gün çocukların çalıştırılmasıyla ve haklarının ihlal edildiği senaryosu ile yüz yüze gelme ihtimalimiz oldukça yüksek.

Bu şekilde bir ihlale tanıklık eden her kişinin destek istemeye hakkı olduğu gibi çocuğun şiddete maruz kaldığından şüphelenildiği durumlarda bunun çocuğun korunmasından sorumlu kurumlara bildirmesini sağlamak devletin olduğu kadar her vatandaşın da kanunen yerine getirmesi gereken bir zorunluluk.

Türk Ceza Kanunu uyarınca; yardım ve bildirim yükümlülüğünüz kapsamında, yaşı nedeniyle ya da başka herhangi bir nedenle kendini idare edemeyecek durumda olan bir kimseyle karşılaştığınızda;

• ALO 183 Sosyal Destek Hattını arayarak durumu bildirebilir,
• Acil durumlarda polis ya da jandarma ile iletişime geçilebilir,
• Kamu Denetçiliği Kurumu’nun ya da CİMER’in ilgili sayfasından hak ihlaline ilişkin form doldurabilirsiniz.

3. Çocuk işçiliğini normalleştirmemek ve sosyal medyada doğru şekilde yansıtmak.

Günümüzde sosyal medya herkesçe oldukça etkin bir şekilde kullanılmaktaysa da çocuk işçiliğinin medya tarafından yansıtılması her zaman doğru şekilde yapılamıyor ne yazık ki.

Her gün Twitter, Facebook gibi mecralarda çalışan ya da çalıştırılan çocukların fotoğraflarının dramatize edilerek paylaşılması ve bu yaşantıya sempati kazandırılması kesinlikle kabul edilemez ve ancak çocuk işçiliğinin normalleşmesine neden olabilir.

Bugünün dünyasında bu tarz haber ve paylaşımlarda çocuk işçiliğinin bir problem olduğuna dikkat çekmek bu toplumsal sorun için atacağınız oldukça büyük bir adım olacaktır.

4. ÇOÇODER’e üye veya destek olmak.

Dernek üyeleri olarak hepimiz sokakta, tarlada ya da herhangi bir yerde; okula değil de çalışmaya gelmiş ya da getirilmiş bir çocuk görüp bir değişiklik yapma gerekliliği hissettik ve bir araya geldik.

Türkiye’nin her yerinden üyelerle kalplerimiz, hislerimiz ve amacımız bir şekilde mücadelemize devam ediyoruz.

Bugün sizin de çalışan ve çalıştırılan çocuklar için atabileceğiniz en güzel adım aramıza katılmak ya da bize destek olmak olabilir.  Güncel üye alımları ve bağış yapmak için tıklayabilirsiniz.

Bu ILO Sözleşmeleri’nden 138 No’lu Asgari Yaş Sözleşmesi ve 182 No’lu En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi çocuk işçiliğiyle mücadele alanında altı çizilmesi gereken ILO Sözleşmeleri niteliğinde.

138 No’lu Asgari Yaş Sözleşmesi’nin “Giriş” kısmında çocukların çalıştırılmasına tamamen son vermenin amaçlandığı belirtiliyor. Bu amaç, çocuk işçiliğiyle mücadele açısından çok değerli nitekim ilgili ILO Sözleşmesi’nin hükümleri bu hedef ışığında okunmalı.

İlgili ILO Sözleşmesi’nin birinci maddesinde de Türkiye dahil taraf devletlerin her birinde çocuk işçiliğini etkin şekilde ortadan kaldırmaya yönelik ulusal politika izlenmesi gerektiği ifade ediliyor.

Yine bu ILO Sözleşmesi’nin ikinci maddesinin birinci fıkrasında, Türkiye de dahil taraf devletlerin istihdama ve çalışmaya kabul için asgari yaş sınırını belirleyecekleri dile getiriliyor. Üçüncü fıkraya göre de bu belirlenen asgari yaş sınırının kural olarak on beş yaşın altında olmayacağı vurgulanıyor.

182 No’lu En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’nin birinci maddesine göre ise taraf devletler en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliğinin yasaklanması ve ortadan kaldırılması için ivedi ve etkin önlemleri almakla mükellef.

İlgili ILO Sözleşmesi’nin ikinci maddesi çerçevesinde yine ilgili ILO Sözleşmesi’nin amaçları bakımından “çocuk” terimi 18 yaşın altındakiler için geçerlidir. 182 No’lu Sözleşme‘nin üçüncü maddesinde ise “en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliği” ifadesine açıklık getirilmektedir. Bu maddenin son fıkrası uyarınca diğer fıkralarda belirtilen durumların yanı sıra “en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliği”; “doğası veya gerçekleştirildiği koşullar itibariyle çocukların sağlık, güvenlik veya ahlaki gelişimleri açısından zararlı olan işi kapsar”.

Bu çerçevede, çocuk işçiliği ile mücadeleyi merkezine alan bu ILO Sözleşmeleri’nin getirdiği yükümlülüklere uymanın kilit niteliğindeki önemi her zaman hatırlanmalı. Bunun yanında çocuk işçiliğiyle mücadelenin ancak uygulamada atılacak etkin adımlarla mümkün olacağı unutulmamalıdır.

Çocuklar geleceğimizdir, onların haklarına saygı duymalıyız.

Pek tabii çocuk emeği Sanayi Devriminden önce de çeşitli alanlarda kullanılıyordu. İnsanlık tarihinin ilk yıllarında kabile şeklinde yaşayan topluluklarda çocuklar avlanma, balık tutma ya da hayvan yakalama gibi işlerde kullanılıyorlardı. Daha sonrasında aile yapılarının oluşmasıyla çocuklar aile üyeleri ile beraber ormanlarda plantasyon, hayvan ve ürün bakımı gibi işlerde çalışmaya başladılar fakat endüstri devrimi çocuk işçiliğinin boyutunu değiştirdi. (s. 103-118)

Sanayi devriminin ilk başlarından itibaren özellikle tekstil ve madenlerde kullanılan ‘yeni’ büyük ölçekli üretim biçimi için çocuk işçiliği çok önemliydi. Özellikle İngiltere, Fransa, Amerika Birleşik Devletleri ve Prusya’nın batı bölgeleri olmak üzere endüstriyel ilerleme yolunda ilk adımlarını atanlar için büyük önem arz ediyordu.

Çocuk emeği yoğun olarak bu yeni endüstrileşen ülkeler için Sanayi Devrimi’nin kilit sektörlerinde, ön-sanayi istihdamında kullanıldı. Yapılan herhangi bir çalışma çocuk işçiliğinin bu sektörlere olan katkısını ölçmese de çocuk işçiler sanayi devriminin önemli endüstrilerinde ücretlerin düşmesinde ve rekabet gücünün artmasında rol oynamıştır.

Buhar gücü ve makineleşme kadınlara ve çocuklara eskiden erkeklerin güç kullanarak yaptığı işleri yapma gücü verdi ve çocuk emeği bazı sektörler için önemli bir işgücü olarak görülmeye başlandı. Örneğin, zemine yakın olması gereken erken dönem ahşap tekstil makineleri, çocukların yoğun istihdamını etkilemiştir ve hem İngiliz hem de Belçika’da yeraltı geçitlerinin darlığı ulaşımın makineleşmesini engelleyerek kömürü yüzeyden yüzeye çekebilen çocuklara olan talebi arttırmıştır. (s. 175-196)

İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra hızla gelişen ve serbest piyasa ekonomisine katılan dünya ülkeleri, merkezinde gelişmiş ülkelerin olduğu bir gruba dahil olmak zorunda kaldı. Söz konusu bu ülkelerin ulusal veya uluslararası pazarlarda rakiplerinden daha iyi performans gösterme yollarından biri olan ucuz işgücü maliyeti, düşük milli gelir seviyelerine sahip ve yaşam standartları dünya standartlarının altında olan bu ülkelerde, küçük çocukların ekonominin büyük bir bölümünde çalışma yaşamına devam etmelerine sebebiyet vermiştir.(1)

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), 4 yılda bir yaptığı araştırmalar ve yayınladığı raporlarla birlikte çocuk işçiliği rakamlarını açıklıyor. Yayınlanan son rapora göre  2020’nin başından bu yana dünyadaki çocuk işçilerin sayısı 160 milyona ulaştı . Küreselleşmenin getirdiği ucuz işgücü arayışı, giderek yoksullaşan ailelerin gelir kaynağı olarak gördüğü çocuklarını işe yollamaları, bu konuda caydırıcı politikaların yapılmıyor oluşu çocuk işçiliğini en çok etkileyen sebepler arasında yer almaktadır. Covid-19’un olumsuz etkileriyle birlikte son 16 yıldır azalışını sürdüren bu rakamlar son araştırmada 8 milyon daha çocuğun emek piyasalarına dahil olduğunu gösterdi.

Sonuç olarak çocuk emeği yıllardır varlığını sürdüren bir olgu ve ne yazık ki var olan güncel politika ve ekonomik yapılarla kısa sürede de çözüleceğe benzemiyor.

• 1- Demir, S. (2012). Dünya’da ve Türkiye’de Çocuk İşçiliği. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul, Türkiye