2020

11 ARALIK 2020 KURULUŞ HİKAYEMİZ

ÇoÇoDer’in hikâyesi, 2018 yılında kurucu başkanımız Firdevs ÇAZIM KAMÇICI’nın, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi İngiliz Dili ve Edebiyatı Bölümü’nde pedagojik formasyon kapsamında yaptığı staj sürecinde başladı. Her sabah okul yolunda, bir yanda eğitimine ulaşmaya çalışan öğrencileri; diğer yanda ise aynı saatlerde ellerinde boya kutuları ve çalışma malzemeleriyle işlerine giden çocukları görmek, bu iki zıt gerçeği hafızasına kazıdı. Aynı yolun iki yönünde ilerleyen bu çocuklar, eğitim hakkına erişimdeki eşitsizliğin ve çocuk işçiliğinin somut bir göstergesi oldu.

2019 yılının Haziran ayında mezuniyetinin ardından Gaziantep’e dönen kurucu başkanımız, İngilizce öğretmeni olarak çalışmaya başladı. Görev yaptığı dil kursunda tanıştığı üniversiteli gençlerle, çocukların çalışmak zorunda bırakılmadığı; haklarına erişebildiği, güvenli ve onurlu bir yaşam sürebildiği bir topluma dair hayalini paylaşmaya başladı. Bu hayal, gençlerin sorumluluk almaya hazır olması ile kolektif bir mücadeleye dönüştü.

Bu inanç ve dayanışma zemini üzerinde; Ferhat, Eyüp, Şükran, Özlem, Tuğçe ve Mevlide ile birlikte, çocuk işçiliğiyle hak temelli bir mücadele yürütmek amacıyla dernekleşme süreci başlatıldı. ÇoÇoDer, 11 Aralık 2020 tarihinde Gaziantep’te resmen kuruldu.

Kurucu başkanımız, üniversite yıllarından itibaren aktif olarak gençlik çalışmaları, gönüllülük ve sivil toplum faaliyetleri içinde yer almış; bu birikimini ÇoÇoDer’in çocuk hakları odaklı, katılımcı ve savunuculuk temelli yaklaşımının temeline taşımıştır. Bugün ÇoÇoDer, çocuk işçiliğiyle mücadelede çocukların yüksek yararını merkeze alan, sahadan beslenen ve hak temelli savunuculuğu esas alan bir sivil toplum kuruluşu olarak çalışmalarını sürdürmektedir.

BİZ KİMİZ?

Çorapsız Çocuklar Derneği (ÇoÇoDer), 11 Aralık 2020 tarihinde, çocuk işçiliğine maruz kalan çocuklara daha eşit, adil ve çocuk haklarına uygun bir yaşam sunmak amacıyla Gaziantep’ de kurulmuştur. 

Dernek, bu çocukların sosyal, psikolojik ve kültürel alanlarda desteklenmesini, temel haklarına erişimlerinin sağlanmasını ve eğitimle yeniden buluşturulmalarını hedeflemektedir. Dünya genelinde çocuk işçiliğinin yarattığı zorlukları göz önünde bulunduran ÇoÇoDer, çocuklara daha güvenli ve insana yakışır yaşam koşulları sunmayı amaçlamaktadır.

HEDEFİMİZ

ÇoÇoDer, gönüllüleriyle birlikte, çalışma yaşamına zorunlu olarak dahil edilen veya zorla çalıştırılan çocukların hak temelli bir yaklaşımla maddi, sosyal ve psikolojik gelişimlerini desteklemeyi; çocukların güvenli, eşit ve onurlu bir yaşam sürdürebilmeleri için koruyucu, güçlendirici ve savunucu çalışmalar yürütmeyi ve bu alanda ulusal ve uluslararası düzeyde etkili bir sivil toplum kuruluşu olmayı hedeflemektedir.

2021

Ocak 2021: Faaliyetlerimiz

• Sabancı Vakfı Proje yarışmalarına katıldık.

Şubat 2021: Faaliyetlerimiz

• Dernek İçi Çocuk Hakları Eğitimleri:

Şubat 2021 itibarıyla, dernek içi kapasiteyi güçlendirmek ve gönüllülerimizin çocuk hakları alanındaki bilgi düzeyini artırmak amacıyla kapsamlı eğitimler düzenledik.

Bu eğitimler:

• Avukat Bahar Deniz Yeşim Habibi tarafından uluslararası çocuk hakları hukuku perspektifiyle,
• Avukat Elif ve Avukat Ezgi tarafından ise ulusal mevzuat ve uygulama örnekleri üzerinden gerçekleştirilmiştir.Eğitimlerde özellikle:
  • Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme
  • Çocuk koruma sistemleri
  • Türkiye’de çocuk hakları ihlalleri ve hukuki süreçler

  gibi başlıklar ele alınmıştır.

• Çocuk Hakları Temalı Film Geceleri ve Analiz Çalışmaları:

  Aynı dönemde, çocuk hakları ihlallerini farklı perspektiflerden ele almak ve eleştirel düşünme becerisini geliştirmek amacıyla film geceleri düzenledik.

  İzlenen filmler üzerinden kolektif analizler yapılarak, çocuk hakları ihlalleri tartışılmış ve gönüllüler arasında farkındalık artırılmıştır.

• İzlenen Film Örnekleri ve Ele Alınan Temalar

  Capernaum

  Kimlik hakkı ve kayıt dışı çocuklar

  Yoksulluk ve ihmal

  Çocuğun yaşam ve korunma hakkı

  Lion

  Kayıp çocuklar ve aileye erişim hakkı

  Kimlik ve aidiyet

  Evlat edinme süreçleri

  Bu film analizleri sayesinde gönüllülerimiz:

  Çocuk haklarını teorik bilginin ötesinde somut örneklerle değerlendirme fırsatı bulmuş,

  Hak ihlallerine çok boyutlu bakabilme becerisi kazanmış,

  Sahada karşılaşabilecekleri durumlara karşı daha duyarlı hale gelmiştir.

Mart 2021: Faaliyetlerimiz

E-Gönüllü Vaka Çalışması Atölyesi:

Mart 2021’de, gönüllülerimizin çocuk hakları alanındaki analiz ve müdahale becerilerini geliştirmek amacıyla bir vaka çalışması atölyesine katılım sağladık.

Bu kapsamda, E-Gönüllü koordinasyonunda düzenlenen; Save the Children, UNICEF ve ÇOÇODER’in yer aldığı ortak masa çalışmasına dahil olduk.

Atölye süresince:

• Gerçek yaşamdan uyarlanmış çocuk hakları vakaları ele alınmış,
• Vaka analizi, risk değerlendirmesi ve müdahale yöntemleri üzerine çalışmalar yapılmış,
• Kurumlar arası iş birliği ve çok paydaşlı yaklaşım deneyimlenmiştir.

Bu çalışma sayesinde gönüllülerimiz:

• Çocuk hakları ihlallerine profesyonel bakış açısı geliştirmiş,
• Vaka temelli düşünme ve çözüm üretme becerilerini güçlendirmiş,
• Ulusal ve uluslararası kuruluşlarla ortak çalışma deneyimi kazanmıştır.

Nisan 2021: Faaliyetlerimiz

“Kim O Konuşan?” Gönüllülük ve Liderlik Eğitimi:

Nisan 2021’de, gönüllülerimizin ekip içi iletişimlerini güçlendirmek, aktif katılımlarını artırmak ve liderlik becerilerini geliştirmek amacıyla “Kim O Konuşan?” başlıklı bir eğitim programı düzenledik.

Eğitim, sivil toplum alanında deneyimli isimlerin katkılarıyla gerçekleştirilmiştir:

• Beybin Elvin Tunç
• Fatma Turgut
• Berat Can Erdoğan

Eğitim kapsamında:

• Gönüllü motivasyonu ve sürdürülebilir gönüllülük
• Ekip içi iletişim ve aktif katılım
• Liderlik, sorumluluk alma ve inisiyatif geliştirme

gibi başlıklar ele alınmıştır.

Bu eğitim, gönüllülerimizin dernek içindeki rollerini daha etkin üstlenmelerine katkı sağlamıştır.

Dilek Zeybek Göker ile Proje Yazma Eğitimi:

Derneğimizin proje üretme kapasitesini geliştirmek amacıyla, proje ekibimize yönelik kapsamlı bir eğitim düzenlenmiştir.

Eğitim, dernek mentörümüz Dilek Zeybek Göker tarafından gerçekleştirilmiştir. Kendisi yaklaşık 25 yıllık deneyimiyle Avrupa Birliği projeleri alanında uzmanlaşmıştır.

Eğitimde:

• Proje döngüsü yönetimi
• Hibe programlarına başvuru süreçleri
• Mantıksal çerçeve yaklaşımı
• Sürdürülebilir ve etkili proje tasarımı

gibi konular ele alınmıştır.

Bu eğitim, ÇOÇODER’in uzun vadeli ve etki odaklı projeler geliştirme sürecine önemli katkı sağlamıştır.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı Dijital Şenliği:

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kapsamında, çocukların katılımını ve ifade alanlarını güçlendirmek amacıyla dijital bir şenlik düzenledik.

Şenlik kapsamında toplam 25 çocuk ile çalışılmıştır ve etkinlikler iki yaş grubuna özel olarak tasarlanmıştır:

• İlkokul grubu: “Ben Hayalimle Çocuğum” atölyesi
• Ortaokul grubu: Yaratıcı çocuk atölyesi (proje ekibi yürütücülüğünde)

Etkinlik sürecinde:

• Tüm içerikler çocuk koruma uzmanı onayıyla hazırlanmış,
• International Labour Organization (Uluslararası Çalışma Örgütü) perspektifinden görüş alınmış,
• Çocukların ve ailelerin açık rızası doğrultusunda çalışmalar yürütülmüştür.

Bu etkinlik, çocukların kendilerini ifade edebilecekleri güvenli ve yaratıcı bir alan sunmayı hedeflemiştir.

YERELİZ: Çocuk Hakları için Yerel Savunuculuk Atölyesi:

ÇOÇODER olarak, “YERELİZ: Çocuk Hakları için Yerel Savunuculuk Atölyesi” kapsamında konuşmacı sivil toplum kuruluşu olarak yer aldık.

Bu atölye, yerelde çocuk haklarının güçlendirilmesi ve savunuculuk kapasitesinin artırılması amacıyla sivil toplum aktörlerini bir araya getiren bir öğrenme ve deneyim paylaşım alanı sunmuştur.

Katılımımız kapsamında:

• ÇOÇODER’in sahadaki deneyimleri paylaşılmış,
• Yerel düzeyde çocuk hakları savunuculuğu örnekleri aktarılmış,
• Gönüllülük temelli çalışmaların etkisi vurgulanmıştır.

Bu etkinlik, derneğimizin savunuculuk alanındaki görünürlüğünü artırmıştır.

Avrupa Birliği İnsan Hakları İzleme Eğitimi:

Nisan 2021’de, Avrupa Birliği perspektifinde insan hakları izleme mekanizmalarına odaklanan bir eğitim programında konuşmacı sivil toplum kuruluşu olarak yer aldık.

Bu eğitimde:

• İnsan hakları izleme süreçleri
• Veri toplama ve raporlama yöntemleri
• Çocuk hakları ihlallerinin belgelenmesi

gibi konular ele alınmıştır.

ÇOÇODER olarak, çocuk hakları alanındaki saha deneyimlerimizi paylaşarak, izleme ve raporlama süreçlerine sivil toplum katkısının önemine dikkat çektik.

Öğretmen Ağı Yaratıcı Özgüven Festivali Katılımı:

Öğretmen Ağı tarafından düzenlenen Yaratıcı Özgüven Festivali’ne katılım sağladık.

Festival, eğitimde yaratıcılığı ve özgüveni desteklemeyi amaçlayan öğretmenler, sivil toplum temsilcileri ve gençleri bir araya getiren bir etkinliktir.

Katılımımız kapsamında:

• Çocuklarla yaratıcı çalışmalar üzerine deneyim paylaşımı yapılmış,
• Hak temelli yaklaşımın eğitimdeki yeri tartışılmış,
• Farklı aktörlerle iş birliği fırsatları geliştirilmiştir. 

Mayıs 2021 Faaliyetlerimiz

Gönüllü Hikayeleri Canlı Yayını:

Mayıs 2021’de, gönüllülük deneyimlerinin paylaşılması ve sivil toplumda aktif katılımın teşvik edilmesi amacıyla düzenlenen “Gönüllü Hikayeleri” canlı yayınına konuşmacı kuruluş olarak katılım sağladık.

Yayına, ÇOÇODER’i temsilen gönüllü koordinatörümüz Özlem Türkoğlu katılmıştır.

Etkinlik kapsamında:

• ÇOÇODER’in gönüllülük yapısı ve çalışma modeli aktarılmış,
• Gönüllülük sürecinde edinilen deneyimler paylaşılmış,
• Gençlerin sivil topluma katılımı ve aktif yurttaşlık üzerine değerlendirmeler yapılmıştır.

“Gönüllü Hikayeleri” serisi, farklı sivil toplum aktörlerini bir araya getirerek gönüllülük kültürünü yaygınlaştırmayı ve deneyim paylaşımını teşvik etmeyi amaçlayan bir platform niteliğindedir.

Sivil Düşün Programı Etkinlik Katılımı:

Mayıs 2021’de, Sivil Düşün Programı kapsamında düzenlenen bir etkinlikte konuşmacı olarak yer aldık.

Etkinliğe, derneğimiz proje ekibinden temsilciler ile birlikte saymanımız Mert katılım sağlamıştır.

Sivil Düşün Programı, Avrupa Birliği tarafından desteklenen ve Türkiye’deki sivil toplum aktörlerinin kapasite gelişimini, hak temelli çalışmalarını ve savunuculuk faaliyetlerini desteklemeyi amaçlayan bir programdır.

Katılım sağladığımız etkinlikte:

• ÇOÇODER’in proje geliştirme süreçleri ve deneyimleri paylaşılmış,
• Hak temelli yaklaşımın proje üretimindeki rolü aktarılmış,
• Sivil toplumda sürdürülebilirlik ve kaynak geliştirme konuları ele alınmıştır.

Bu etkinlik, derneğimizin proje geliştirme kapasitesini görünür kılarken, farklı sivil toplum aktörleriyle bilgi ve deneyim paylaşımını güçlendirmiştir.

Çocuk İşçiliği ile Mücadele Fikir Çalıştayı:

Mayıs 2021’de, çocuk işçiliği ile mücadele alanında çok disiplinli bir bakış açısı geliştirmek amacıyla kapsamlı bir Fikir Çalıştayı düzenledik.

Bu çalıştayda, çocuk işçiliği alanında çalışan farklı disiplinlerden uzmanları bir araya getirerek; mevcut çalışmaların çıktıları, sahadaki deneyimler ve çözüm önerileri üzerine derinlemesine oturumlar gerçekleştirdik.

Çorapsız Çocuklar Derneği olarak, çocuk işçiliği sorununun tek bir disiplinle çözülemeyecek kadar karmaşık ve çok boyutlu bir mesele olduğunun bilinciyle; multidisipliner bir yaklaşımla ortak akıl geliştirmeyi hedefledik.

Katılımcı Kurumlar: 

Çalıştay, aşağıdaki ulusal ve uluslararası kurumların katkılarıyla gerçekleştirilmiştir:

• International Labour Organization
• UNICEF
• Hayata Destek Derneği
• İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Birimi
• Dünya Doktorları Derneği 
•  Boğaziçi Üniversitesi

Katkı Sunan Uzmanlar: 

Çalıştay kapsamında farklı uzmanlık alanlarından değerli isimler yer almıştır:

• Berivan Çite- Çocuk Koruma Uzmanı – Hayata Destek Derneği
• Ceylan Doğan- Klinik Psikolog – Dünya Doktorları Derneği 
• Gözde Durmuş – Çocuk Çalışmaları Birim Koordinatörü- BİLGİ ÇOÇA
• Prof. Dr. Emre Erdoğan – Çocuk Çalışmaları Uzmanı – Boğaziçi Üniversitesi
• Dr. Ayşe Şule Çağlar- Klinik Psikolog- Arap Devletleri & Türkiye Kıdemli Çocuk İşçiliği Program Sorumlusu – Uluslararası İş Örgütü ( ILO)
• Dilek Karagöz- Çocuk Koruma Uzmanı – UNICEF
• Leyla Ezberci-Çocuk Çalışmaları Uzmanı- Hayata Destek Derneği
• Gözde Akıcı Yazıcı – Çocuk İşçiliği Program Koordinatörü – Uluslararası İş Örgütü ( ILO)
• Simla Serim – Sosyal Destek Koordinatörü –  Uluslararası İş Örgütü ( ILO)

Oturum Başlıkları:

Çalıştay kapsamında gerçekleştirilen bazı oturumlar şunlardır:

• Mevsimlik Tarım İşçilerinin Çocukları ve Tarımda Çalışan Çocuklar
  • Emre Erdoğan
  • Leyla Ezberci
• Çalışan Çocukların Maruz Kaldığı İstismar
  • Ayşe Şule Çağlar
• Çalışan Çocuklar ve Gelişimleri
  • Ceylan Doğan
• Çocuk Hakları ve Çocuk İşçiliği
  • Gözde Durmuş

Çalıştay Çıktıları ve Etkisi:

Çalıştay, toplam 40 çözüm odası le tamamlanmıştır.

Bu süreçte:

• Çocuk işçiliğine dair yürütülen projeler detaylı şekilde analiz edilmiş,
• Uzmanların saha deneyimleri ve çözüm önerileri dinlenmiş,
• Farklı disiplinlerin bakış açıları bir araya getirilmiştir.

Bu çalıştay sayesinde ÇOÇODER:

• Çocuk işçiliği alanında daha bilinçli ve donanımlı bir şekilde çalışmaya başlamış,
• Alanında deneyimli uzmanların bilgi ve tecrübelerinden doğrudan faydalanmış,
• Kendi çalışmalarını daha sağlam bir teorik ve pratik zemine oturtmuştur. 

Haziran 2021 Faaliyetlerimiz

12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü:

12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü kapsamında, çocuk işçiliğine dikkat çekmek ve toplumsal farkındalık oluşturmak amacıyla özel bir iletişim çalışması gerçekleştirdik.

Bu kapsamda:

• Çocuk işçiliğinin tanımı, kapsamı ve etkilerini ele alan bir bildiri metni hazırlanmış,
• Geniş kitlelere ulaşmak amacıyla farkındalık videosu üretilmiş ve dijital platformlarda yayınlanmıştır.

Aralık 2021 Faaliyetlerimiz:

11 Aralık 2021 tarihinde, kuruluşumuzun 1. yıl dönümü Gaziantep ve İstanbul’da eş zamanlı etkinliklerle kutlandı. Gaziantep’te Baro Lokali’nde düzenlenen buluşmada yemek organizasyonu gerçekleştirildi, pasta kesildi, dernek faaliyetlerini yansıtan fotoğraf sergisi yapıldı. Ayrıca ÇoÇoDer rozet takdimi gerçekleştirildi ve katkı sunanlara teşekkür belgeleri takdim edildi. İstanbul’da ise eş zamanlı olarak düzenlenen etkinlikte yemek yenildi ve yıl dönümü pastası kesilerek kutlama gerçekleştirildi.

2022

Nisan 2022 Faaliyetlerimiz:

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kapsamında Ankara Çankaya’da bulunan, Yönetim Kurulumuz tarafından pilot okul olarak belirlenen Fatma Yaşar Önen İlkokulu’nda etkinlik gerçekleştirildi. Mülteci çocuklar ile çalışan/çalıştırılan çocuk yoğunluğunun yüksek olduğu okulda, 20 eğitmenin (Hacettepe Üniversitesi Çocuk Gelişimi 3. ve 4. sınıf öğrencileri) gönüllü katkılarıyla 244 çocuğa ulaşıldı.

Etkinlik öncesinde program, Hayata Destek Çocuk Koruma Uzmanları tarafından onaylandı ve süreç çocuk koruma uzmanı ile psikolog eşliğinde yürütüldü. Çocukların istismardan korunma konusunda farkındalık kazanmalarını ve geleceğe yönelik kariyer hayalleri geliştirmelerini amaçlayan atölyeler düzenlendi.

Mayıs 2022 Faaliyetlerimiz:

9 Mayıs: Reportare’nin “Uluslararası Sivil Ağlar” programına konuk olarak katıldık. Bu kapsamda, çocuk işçiliği alanında hem ulusal hem de küresel ölçekte yürüttüğümüz çalışmalar, yaklaşımımız ve gelecek hedeflerimiz üzerine değerlendirmelerde bulunduk. Çocuk hakları ve çocuk işçiliğiyle mücadele konusundaki perspektifimizi paylaştığımız röportajda, sivil toplumun rolüne ilişkin görüşlerimize de yer verildi.

21 Mayıs: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi tarafından düzenlenen “Sivil Toplum Tartışıyor: Türkiye’de Güncel Toplumsal Sorunlar ve Çözüm Önerileri” başlıklı etkinlikte ÇoÇoDer olarak yer aldık. Etkinlik kapsamında Yönetim Kurulu Başkan Yardımcımız Songül Sarıkaya, “Çocuk İşçiliği Nedir?” başlıklı bir eğitim sunumu gerçekleştirerek katılımcılara çocuk işçiliğinin tanımı, nedenleri ve mücadele yöntemleri hakkında kapsamlı bilgi aktardı.

12 Haziran: Dünya Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü kapsamında, Gaziantep Valiliği’nin izniyle ulusal ve uluslararası düzeyde bir basın açıklaması gerçekleştirdik ve farkındalık yürüyüşü düzenledik. Etkinlikte, çocuk işçiliğinin güncel durumu, Türkiye’deki görünürlüğü ve çözüm ihtiyacı kamuoyuna güçlü bir şekilde aktarıldı. “Çocuk işçiliğine dur de” çağrısı ile sahada ve medyada görünürlük sağlanarak toplumsal farkındalığın artırılması hedeflendi.

Etkinlik sürecinde derneğimiz çeşitli ulusal ve uluslararası medya organlarında yer aldı; hazırlanan basın açıklamamız ve yürüyüşümüz farklı platformlarda haberleştirildi ve kamuoyuna taşındı. ÇoÇoDer olarak, çocuk işçiliğiyle mücadelede sesimizi hem yerelde hem de uluslararası düzeyde duyurmayı amaçladık ve bu kapsamda kamuoyuna açık bir çağrı yaptık.

(Basın yansımaları ve içerikler: ÇoÇoDer Basında – 12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü, ÇoÇoDer Basın Açıklaması, ÇoÇoDer Videosu, Türkiye’de Çocuk İşçi Sayısı 2 Milyona Dayandı, Çorapsız Çocuklar Derneği Antep’ten seslendi: Çocuk işçiliğine dur de!, VOA, Evrensel)

27 Haziran: Çankırı Belediyesi FSM Akademi tarafından yürütülen Erasmus+ Gençlik Projesi “Social Inclusion Via Volunteering” kapsamında, ÇoÇoDer olarak yer aldık. Kurucu Başkanımız Firdevs Çazım Kamçıcı, İngilizce olarak gerçekleştirdiği sunumda küresel gönüllülük yaklaşımını, Türkiye’deki gönüllülük çalışmalarını ve ÇoÇoDer’in gönüllülük modeli ile saha deneyimlerini katılımcılarla paylaştı.

Sunumda, gönüllülüğün sosyal kapsayıcılık üzerindeki etkisi vurgulanırken, çocuk hakları alanında yürütülen çalışmalarımızın yerel ve uluslararası boyutları aktarıldı. Erasmus+ programı çerçevesinde gerçekleştirilen bu etkinlikte, gençlik katılımı ve sivil toplumun güçlendirilmesi konularına da dikkat çekildi.

Temmuz: ÇoÇoDer Blog Ekibi olarak “ÇoÇoDer Röportaj Serisi”ni hayata geçirerek yeni bir içerik serisine başladık. Bu seri kapsamında uzmanlar, gönüllüler ve farklı deneyimlere sahip kişilerle bir araya gelerek çocuk işçiliği başta olmak üzere çocuk haklarına dair bilgi, deneyim ve duyguları blog aracılığıyla kamuoyuyla paylaşmayı hedefledik.

Serinin ilk röportajları, bizim için anlamlı bir tarih olan 12 Haziran Dünya Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü kapsamında hazırlandı. Bu özel günde, çocukluğunda çalışmak zorunda kalmış bireylerle yapılan görüşmeler aracılığıyla onların yaşam deneyimlerine yer verilerek çocuk işçiliğinin insani boyutunun görünür kılınması amaçlandı.

Röportaj serisi ile hem farkındalık oluşturmak hem de çocuk işçiliği meselesini doğrudan deneyim aktarımları üzerinden ele alarak daha güçlü bir toplumsal bilinç oluşturmak hedeflendi. Seride yer alan içeriklere ÇoÇoDer Blog üzerinden erişim sağlanabilmektedir.

(Seri başlıkları: “Büyüklerin Tasarladığı Bir Oyunda Oynamak”, “Hem Aileler Hem Çocuklar Bilinçlenmeli”)

 Ekim: Gaziantep Barosu Çocuk Hakları Birimi Yönetim Kurulu ile tanışma toplantısı gerçekleştirildi. Bu kapsamda, çocuk hakları alanında iş birliği olanakları, ortak çalışma alanları ve sahadaki ihtiyaçlara yönelik değerlendirmeler yapıldı.

Aynı dönem içerisinde Gaziantep’te Sevgi Evleri ziyareti gerçekleştirildi ve çocukların yaşam koşulları, ihtiyaçları ve destek mekanizmalarına ilişkin yerinde gözlemler yapıldı.

Bununla birlikte, dernek bünyesinde çocuk hakları alanında farkındalık ve kapasite geliştirmeyi amaçlayan eğitimler düzenlenerek gönüllülerimizin ve paydaşlarımızın bilgi ve donanımının güçlendirilmesi hedeflendi.

Kasım: ÇoÇoDer ile İstanbul Büyükşehir Belediyesi Çocuk Koruma Koordinasyon Birimi arasında tanışma toplantısı gerçekleştirildi. Görüşmede, çocuk koruma alanında yürütülebilecek olası iş birlikleri, ortak proje geliştirme fırsatları ve saha temelli müdahale modelleri üzerine değerlendirmelerde bulunuldu.

Toplantı kapsamında, çocukların korunmasına yönelik mekanizmaların güçlendirilmesi ve yerel yönetimlerle sivil toplum arasındaki iş birliğinin artırılması hedefiyle çeşitli proje fikirleri ele alındı.

Aralık: Kuruluşumuzun 2. yıl dönümünü çevrimiçi olarak paydaş kurumlarımız, üyelerimiz ve gönüllülerimizin katılımıyla kutladık. Etkinlik kapsamında sanatçılar çevrimiçi olarak programa bağlanarak müzik performanslarıyla kutlamaya eşlik etti.

Programda ayrıca gönüllülerimizin deneyimlerini paylaştığı “gönüllü hikâyeleri” bölümü gerçekleştirildi ve kurucumuzun moderasyonunda kısa bir etkileşim atölyesi düzenlendi. “Bir Yılda Neler Yaptık” başlıklı sunum ile yıl boyunca yürütülen çalışmalar katılımcılarla paylaşıldı.

Etkinlik kapsamında ayrıca “Yılın Enleri” seçilerek gönüllüler ve katkı sunanlar onurlandırıldı ve yıl dönümü kutlaması ortak bir kapanış ile tamamlandı.

Serinin ilk röportajlarını bizim için oldukça önemli bir tarih olan “12 Haziran Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü” için hazırladık. Bu önemli günde çocukluğunda çalışmak durumunda kalmış kişilerle röportaj yapmanın, onların hikayelerini sizlere aktarmanın daha anlamlı olacağını düşündük.

Herkese iyi okumalar dileriz.

Merhaba öncelikle biraz sizi tanımak isteriz.

Gaziantep’in küçük bir köyü olan Bülbül köyünde doğdum,  büyüdüm. Şu an yirmi üç yaşındayım. Hatay’da İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünde okuyorum.

Çocukluğum hem çok eğlenceli hem de çok yorucuydu.

Sizin için çocuk işçiliği nasıl başladı? Sizi çocuk işçiliğine yönelten nedenler hakkında bilgi verebilir misiniz?

Çocuk bir işçi olduğumu bu kavramı öğrendiğim zaman fark ettim yani 18 yaşımda. Fark ettim ki ailem beni tarlada, dağda, evde, her yerde çalıştırmış. Tabii ki her çocuk, ailesi için bir şeyler yapmak ister. Ama ben okuldan gelince her gün hayvanları otlatmaya giderdim ve ayda on veya on beş gün boyunca ailemle tarlada çalışmaya giderdik. Evde ise annem bana ortanca çocuk olduğum için sürekli iş yaptırırdı. Ama bu işler ağır işlerdi.

Beni çocuk işçiliğine yöneltenin ailem olduğunu düşünüyorum.

 Bu süreçte karşınıza çıkan zorluklar nelerdi? Ailenizin ya da çevrenizdekilerin bu duruma karşı davranışları nasıldı? Rahatsız hissettiğiniz durumlar ya da davranışlarla karşılaştınız mı?

Bir çocuk olarak çok yoruluyordum ve eğitimime tam olarak odaklanamadım. Ailem durumun farkında bile değildi.

 Çocuk işçi olduğunuz dönemde hoşnut olduğunuz bir durum oldu mu? Bu dönemde kurduğunuz hayaller nelerdi?

Hayır. Ailemi memnun edip düzgün bir mesleğe sahip olmak, dünyayı gezip mutlu olmaktı hayallerim.

 Çocuk işçiliği yaptığınız dönem ne kadar sürdü?

Beş yıl veya daha fazla bir süreç.

Hayatınızda hangi noktada “Ben çocuk işçiyim.” dediniz?

Bir birey olduğumu anladığım zaman büyüdüğüm zaman dedim ki ben çocuk işçiymişim.

Şimdi bu alanda mücadele eden bir STK olarak bize önerileriniz nelerdir? O zamanlarda var olsaydık bizden neler yapmamızı isterdiniz?

Size tek önerim şu olabilir; ben bir çocuk işçiydim ve bu durumu büyüdükçe fark ettim. Siz bu farkındalığı daha küçük yaşlara indirgeyip çocuk işçiliğinin önünü kesebilirsiniz. Bir diğer konu ise çocuk işçiler, sadece sokaklarda mendil satan veya ayakkabı boyayan çocuklar değil bence. O yüzden aile içinde de bu konu ile ilgili eğitim verilmeli diye düşünüyorum. Ben bir çocuk işçiydim ve ailem bu kavramı bile bilmediği için farkında değildi. Hem aileler hem de çocuklar bilinçlendirilmeli. Sadece büyük şehirler değil küçük beldelere ve köylere de sık sık gidilip kuytu köşede çocuk işçiliğine maruz kalan çocuklar kurtarılmalıdır.

Sadece büyük yerlerde değil küçük ve unutulmuş bölgeler de bu durum oldukça yaygın ve halk bilinçli değil. Bu konuda da çalışmalar yapılabilir.

Röportajımıza katılımınız ve paylaşımlarınız için teşekkür ederiz. *

*Röportaj sahibinin isteği üzerine anonim olarak yayımlanmıştır.

Serinin ilk röportajlarını bizim için oldukça önemli bir tarih olan “12 Haziran Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü” için hazırladık. Bu önemli günde çocukluğunda çalışmak durumunda kalmış kişilerle röportaj yapmanın, onların hikayelerini sizlere aktarmanın daha anlamlı olacağını düşündük.

Herkese iyi okumalar dileriz.

Merhaba, öncelikle biraz sizi tanımak isteriz. 

1992 yılında Batman’da bir köyde dünyaya geldim. Ailemin anlattıklarına göre,  kendi kendine yeten bir ekonomiye sahip iken köyü terk etmemiz gerekmiş ve Manisa’nın Salihli bölgesine yerleşmişiz. Burayı tercih etmelerindeki sebeplerin başında, köyde edindikleri tarımsal bilgiyi ve beden gücünü kullanarak hayatlarını devam ettirecek ekonomik kazanç sağlamakmış. Pamuk tarlalarında, üzüm bağlarında ve tavuk çiftliklerinde çalışmışlar. Buradan sonra İstanbul’a göç etmişler çünkü bulundukları yerde yaşam koşulları oldukça zormuş. Ben de okula burada başladım. İlkokul, ortaokul, lise ve hatta üniversiteyi İstanbul’da okudum. Şu anda mezunum ve iş arama sürecindeyim. Aynı zamanda akademik olarak hedeflerim var, bunları gerçekleştirmek için şartlarımı zorluyorum.

Sizin için çocuk işçiliği nasıl başladı? Sizi çocuk işçiliğine yönelten nedenler hakkında bilgi verebilir misiniz?

Hafızam beni yanıltmıyorsa, Fransız bir şairin: “Yaralarım benden önce de vardı, ben onları bedenimde taşımak için doğmuşum.” şeklinde bir söylemi vardı. Sorduğunuz soruyu cevaplamadan önce aklıma bu söylem geldi çünkü benim işçiliğe başlamam benden önce açılmış bir yarayı üzerimde taşımam anlamına gelmekteydi. Üzerimde taşıdığım yara ise yoksulluk olarak tanımlanabilir.

İçinde bulunduğumuz süreçte de oldukça sert bir şekilde deneyimlediğimiz yoksulluk bir miras gibi ebeveynlerden çocuklarına kalıyor. Tabi aradan sıyrılanlar oluyor; mesela milyonlarca kişinin girdiği sınavda bir veya iki yoksul çocuk başarı gösterdiğinde televizyon ve yazılı basında günlerce yer ediniyor. Herkes gibi bizler de bunu görmekteyiz. Buradan da anlaşılacağı üzere, yoksul ve kültürel sermayesi bulunmayan bir ailede doğan çocuğun bu zinciri kırması oldukça zor. Aksi takdirde bu durum haber değeri taşımazdı diye düşünüyorum. Bu durumu özetleyen harika bir Jacques Prevert şiiri vardır:

SARDALYECİ KADINLARIN TÜRKÜSÜ

Dönün bakalım dönün                                                                       

Ufacık kızlar

Dönün fabrikanın etrafında

Handiyse girersiniz siz de içeri

Dönün bakalım dönün

Balıkçı kızları

Balıkçı yetimleri

Beşiğinizin etrafına dizilen

Melekler vardı ya hani

Belli fabrika sahibinden para yedikleri

Tutup alınyazınızı yazmışlar

Yazılacak birşey olsaydı bari

Siz yok yoksul yaşayacaksınız

Biçok da çocuğunuz olacak

Ama biçok çocuğunuz

Onlar da yok yoksul kalacak

Onların da biçok çocuğu olacak

Ama biçok çocuğu

Biçok çocuğu ama

Dönün bakalım, dönün

Ufacık kızlar.

Dönün fabrikanın etrafında

Handiyse girersiniz siz de içeri

Dönün bakalım dönün

Balıkçı kızları

Balıkçı yetimleri

Şiirde de çok güzel bir şekilde vurgulandığı gibi, etrafında döndüğüm tekstil atölyelerinde, seyyar satıcılık, ayakkabı boyacılığı, selpak satmak gibi çeşitli işlerde çalışmak zorunda kaldım. Bu çalışma ekonomik bir zorlama neticesinde oldu. Yani yoksulluk, çocuk işçi olarak çalışmama neden oldu.

Bu süreçte karşınıza çıkan zorluklar nelerdi? Ailenizin ya da çevrenizdekilerin bu duruma karşı davranışları nasıldı? Rahatsız hissettiğiniz durumlar ya da davranışlarla karşılaştınız mı?

İnsan da birçok canlı türü gibi hayatı oyun oynayarak, oyunlar kurgulayarak öğrenen bir canlıdır. Bir çocuğun  oynaması gereken döneminde yaşıtları ile oyun oynayamaması üzerinde durulması gereken bir noktadır.

Çocuğun kurgulaması gereken oyun dışında; kurgunun öznesi olması ve büyüklerin tasarladığı bir “oyunda” oynamak kuşkusuz eksik yaşanmış bir hayat anlamına gelir.

Dolayısıyla çalıştırılan çocuk veya çalıştırılmak zorunda bırakılmış, büyüklerin kurguladığı oyunun acımasızlığına da dâhil olmuş olur. Ben de bu zorlukları yaşadım. Bir kısmı travma olarak benimle beraberdir.

Bunların birinden bahsetmem gerekirse, lise okuduğum zamanlarda yaptığım çeşitli işlerden birisi olan inşaat işçiliğidir. İnşaatın 3. katından dengemi kaybederek düştüğümde şunları duymuştum: “Şunun sigorta girişini yapın da başımıza bela olmasın.” Bunu söyleyen patronumdu ve söylediği kişi de ustamdı. O gün sigorta girişim yapıldı ki başlarına bela olmayayım. İnşaattan düşmem yetmezmiş gibi bu söylem de psikolojik olarak hasara uğramama sebep oldu.

Bunun dışında zabıtalar, diğer seyyar satıcıları… Bunların hepsi zorluk olarak karşıma çıkıyordu. Bedenimin yorulmasından, sınıf arkadaşlarımı gördüğümde yaşadığım utanma duygusundan ve nicelerinden bahsetmiyorum bile.

Çocuk işçi olduğunuz dönemde hoşnut olduğunuz bir durum oldu mu? Bu dönemde kurduğunuz hayaller nelerdi?

Yaşıtlarım ile beraber çalıştığımızda, yaptığımız işi oyuna dönüştürüyorduk. Bu, bu denli olumsuz bir durumu biraz daha katlanılır kılmaya yarıyordu.  Çocukken kurduğum hayaller arasında Adidas’ın “süperstar” ayakkabısına ve Timberland’ın sarı botlarına sahip olmak vardı.

Bununla beraber İstanbul Üniversitesi’nde okumak gibi bir hayalim de vardı. Ayakkabıları alamadım ama istediğim üniversiteden mezun oldum.

 Çocuk işçiliği yaptığınız dönem ne kadar sürdü?

Çocuk işçiliğim, büyük işçi olana kadar sürdü. Çocukken parçalı işler yaptığımı belirtmiştim. Bazen ara verdiğim oluyordu ama bu aralarım genelde çok uzun sürmüyordu.

Hayatınızda hangi noktada “Ben çocuk işçiyim.” dediniz?

Çocuk işçi kavramından ziyade çalışmak zorunda olan çocuk veya çalıştırılan çocuk kavramlarını kullanmak daha doğru olabilir diye düşünüyorum. O dönem bir akvaryumda yaşıyordum ve akvaryumda yaşayan kişi akvaryumda yaşadığını bilemeyebilir. Akvaryumun dışından yani çocukluğumun dışına çıkarak baktığım da  “Ben çocukken de işçiymişim.” diyorum.

Şimdi bu alanda mücadele eden bir STK olarak bize önerileriniz nelerdir? O zamanlarda var olsaydık bizden neler yapmamızı isterdiniz?

Bu alanda çalışan, emek sarf eden tüm kişi ve kuruluşlar önemli bir teşekkürü hak ediyor. Bununla beraber, bu kurumların kavramları doğru kullanmaya dikkat etmeleri gerekiyor. Örneğin çocuk işçi kavramı çocuğun bir iradesi varmış gibi bir algı yaratabilir. Bunun yerine çalışmak zorunda bırakılmış çocuk veya çalıştırılan çocuk gibi kavramlar sorunu daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir.

Bir başka önerim ise, çalıştırılan çocuklar meselesini ekonomik durumdan bağımsız değerlendirmemeleri gerektiğidir. Çocuk emeğinin sömürüsü bir sonuç olarak ve konu bağlamından koparılmadan, bütüncül bir şekilde değerlendirilmelidir.

Röportajımıza katılımınız ve paylaşımlarınız için teşekkür ederiz. *

*Röportaj sahibinin isteği üzerine anonim olarak yayımlanmıştır.

Söz konusu verilere göre, dünyada her 10 çocuktan biri çocuk işçi olarak çalışıyor. Sayıları 73 milyonu bulan çocukların sağlıklarını ve gelişimlerini etkileyen tehlikeli işlerde çalıştıkları belirtiliyor. Ne kadar yüksek bir rakam!

Diğer taraftan, 2000 yılından başlayarak 16 yıl boyunca tehlikeli işlerde çalışan çocuk sayısının yarı yarıya azaldığı ifade ediliyor. Sayının yarı yarıya azalması memnuniyet verici olsa da 73 milyonun yarısı da çok yüksek bir sayı olduğundan, daha atılması gereken çok adımın bulunduğu anlaşılıyor.

Çocuk işçiliğinin dünyadaki çeşitli bölgelere göre dağılımına bakıldığında Afrika’nın başı çektiği görülüyor. Nitekim, Afrika, toplamda 72 milyon çocuk işçi olmak üzere her 5 çocuktan biri anlamında veriye sahip. İkinci sırada Asya-Pasifik Bölgesine işaret ediliyor: Toplamda 62 milyon çocuk ve tüm çocukların %7’si oranında…Geriye kalan çocuk işçi nüfusunun 11 milyonunun Amerika kıtasında, 6 milyonunun Avrupa ve Orta Asya’da, 1 milyonunun Arap ülkelerinde olduğuna dikkat çekiliyor.

Böylece, Afrika ve Asya-Pasifik bölgesi çocuk işçiliğinin en yoğun görüldüğü bölge olduğu çok aşikâr ama geriye kalan bölgelerde de çocuk işçiliği milyonlarla ifade ediliyor.

Çocuk işçiliğinin sektörlere göre dağılımında dünyadaki çocuk işçilerin %71’i oranında tarımın en büyük orana sahip olduğu belirtiliyor. Çocuk işçi sayısı tarım sektöründe 108 milyonken, hizmet sektöründe 26 milyon, sanayide ise 18 milyon oranında…Görüldüğü üzere, tarım sektörü açık ara önde!

Genel olarak, 5 ila 11 yaş arasındaki çocuklar, hem çocuk işçilerin çoğunluğunu hem de tehlikeli işlerde çalışanların büyük bir kısmını oluşturuyorlar. Ne kadar küçük yaştalar daha!

Tüm bu veriler ele alındığında, özellikle de çocukların sağlıklarını ve gelişimlerini etkileyen tehlikeli işlerde çalışma üzerinde durmalı, nitekim, rakamlar çok ciddi! Genel olarak çocuk işçiliğinin küresel ölçekte ne kadar önemli bir konu olduğu da verilerden çok net şekilde anlaşılıyor.

Aslında çoğumuzun Heidi çizgi filmi sayesinde şahit olduğu bir kavram Verdingkinder. Verdingkinder yani, “Sözleşmeli çocuk” denilen ve çıplak ayaklı olmalarıyla tanınan bu çocuklar, İsviçre’de yürütülen uygulamalar yüzünden 1960’lı yılların sonlarına kadar çalıştırılmıştır.

Sözleşmeli çocuk işçi çalıştırma uygulamasının 1789’da alınan fabrikalarda 14 yaşın altındaki çocukların çalıştırılmasının yasaklanması kararı yüzünden önünün açıldığı düşünülmektedir. Artık fabrikalarda çalıştırılamayan çocuklar, belli ücretler karşılığında mülk sahibi çiftçilere satılmaktadır. Kilise ve Çiftçiler Birliği organizasyonun yürütücüsü niteliğinde olmuştur.

Sözleşmeli çocuk işçilerin çoğu ortak geçmişlere ve özelliklere sahiptir. Bu nitelikleri Türkkol şu şekilde özetlemiştir:

1. Boşanan ailelerin çocukları olmaları.
2. Yoksul ailelerin çocukları olmaları.
3. Yetim veya öksüz çocuklar olmaları.
4. Anne veya babası cezaevine girmiş çocuklar olmaları.
5. Suç işlemiş çocuklar olmaları.

Toplum tarafından dışlanan bu çocukların kilise önderliğinde evlere yerleştirilmesi halk tarafından vicdani bir yardım olarak görülmüş hatta çocuklara “Kurtarılmış çocuklar” niteliğinde bakılmıştır. Uygulamayı kilise yürüttüğü için de çocukların bu şekilde çalıştırılması uzun yıllar sorgulanmamış, tartışmaya açılsa dahi din uygulamalarına karşı bir eylemmiş gibi görülmüştür.

Din adı altında olsa dahi bu çocuklar çok zor şartlarda yaşamışlardır. Küçük yaşta ailesinden koparılan bu çocuklar, tanımadıkları insanların evlerine yerleştirilmiş hatta çoğu yerleştirildikleri evin içinde değil ahır, samanlık gibi yerlerde yaşamışlardır.

Ev sahipleri çocuklar üzerinde hakları olduğunu iddia etmiş, cinsel istismar dâhil türlü kötü muamelelere maruz bırakmıştır. Fazlasıyla iş gücü isteyen işleri yapan bu çocuklara yatak bile çok görülmüş, çocukluklarını yaşayamamışlardır.

1960’ların sonunda uygulamanın son verildiği bilinse de, etkileri hâlâ devam etmektedir.

Walter Steck, “Burada dar bir yol vardı. Yukarı doğru çıkardı ve tepeden tren istasyonu gözükürdü. Biz çocuklar yukarı çıkıp, ailelerimiz geliyor mu diye bakardık. Tabii ki bende. Benim annem babam hiç gelmezdi. Evet bu çok acıydı” ifadelerini kullanıyor (DW,2016).

Daha sonraki yıllarda kilise ve Çiftçiler Birliği’ne dava açılmış ama kilise ve Çiftçiler Birliği tazminat ödemeyi reddetmiştir. Konu ile ilgili araştırmalar da çok kısıtlı olup kilise araştırma yapılmasına destek vermemiştir.

Projemiz Ankara/Çankaya’da bulunan Fatma Yaşar Önen İlkokulunda gerçekleştirildi. 23 Nisan projemizin başlangıç noktası ise  bir ÇoÇoDer gönüllümüzün bu okulda okuyan fakat çalışmak zorunda kalan üç öğrenciyle karşılaşması sonucu oldu.

Sonrasında derneğimizce, okul idaresinin de onayı ile sokakta çalışan bu çocuklar ve diğer tüm öğrenciler için bir Çocuk Bayramı şenliği yapılması ve yapılan aktivitelerle çocukların gelişim ve eğitimlerini destekleyici oyunlar oynanması planlandı.

22 Nisan 2022 tarihinde 24 çocuk gelişimci ve öğretmen saha gönüllümüz ile birlikte okulda bulunan 12 derslikteki 244 öğrenciyle 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutlamalarımızı gerçekleştirdik. Kutlamalar aslında her çocuk için olması gerektiği gibi oyunlar, eğlenceler, şarkılar ve danslar ile geçti. Amacımız oyun oynamanın, eğitim almanın hakları olduğunun farkında bile olmayan çocuklara umut olmaktı.

Eğitimine devam ederken çalışmak zorunda olup ihmal ve istismar edilme riski yüksek olan çocuklara oyunlarla “Beden güvenliği nedir?” ve “Kendimi istemediğim davranışlardan nasıl korurum?” sorularının cevaplarını öğretmeye gayret gösterdik. Özellikle birinci ve ikinci sınıfa giden çocuklar ile ince motor becerisini destekleyecek türde kuru boyalar ile resim çizme ve yazı yazma çalışmaları yaptık.

İçlerinde göçmen ve işçi çocukların da bulunduğu üçüncü ve dördüncü sınıf öğrenci grubu ile yapılan atölyelerde geleceklerine dair hayal kurmalarını sağlamak ve çeşitli mesleklere özendirmek için ileride neler yapmak istediklerini sorduk. Asker, doktor, ressam, polis, fabrikatör gibi mesleklere sahip olmak istediğini söyleyen; hayaller kuran ve kendilerine hedefler koyan çocukları görmek, bizi de dernek olarak amacımız için çalışmaya daha fazla teşvik etti.

Projemizin amacı 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramını kutlamak olduğundan Mustafa Kemal Atatürk’ü ve düşüncelerini de çocuklara aktarmak bizlerin en çok önemsediği hedeflerden biriydi. Atatürk’ün çocuklardan beklediklerini ve bugünün önemini elimizden geldiğince onlarla paylaştık.

23 Nisan etkinliğimiz, Fatma Yaşar Önen İlkokulu daha sonra yapılacak çalışmalarımızın bir başlangıcı oldu ve okulumuz derneğimizin pilot okulu haline geldi. İleride okulumuzla uzun dönem projeler gerçekleştireceğimiz ve aynı öğrencilerle çalışmaya devam edeceğimiz için çok mutluyuz.

Bu proje için gönüllü olan ve maddi manevi yardım sağlayan tüm destekçilerimize teşekkürlerimizi iletiyoruz. Dernek olarak en büyük temennimiz her 23 Nisan’da daha fazla çocuğa ulaşarak onlarla nice bayramlar kutlamak!

Çocuklar bize geçmişimizi ve geleceğimizi hatırlatır. Biz büyükler olarak, geçmişimizi düşünüp çocukken olmasını istediğimiz hayalleri; geleceğimizi düşünüp o çocukların dünyayı değiştirebileceğini hatırlayıp çocuklara öncü olmalıyız. Çocuğun çocuk olarak yetiştiği, hayaller kurabildiği, çalıştırılmadığı bir dünya bırakmak biz büyüklerin borcu.
“Daha Çocuk Daha Eşit” ilkesiyle ilerleyen ÇoÇoDer gönüllüleri olarak başka projelerimizde görüşmek dileğiyle…

“Ne kadar zor bir gün benim için bugün…Sabah erkenden uyandım, yollara düştüm mendil satabilmek için…Hava soğuk ve ben dışarıda çalışmak durumundayım…Oysa, okula gitmeyi isterdim sabah uyandıktan sonra…Eğitim almadan geleceğim olamaz ki…

Avukat olmayı istiyorum ben…Nasıl avukat olurum okula gitmem gereken zamanı mendil satarak geçirirsem? Ne kadar mendil satacağım acaba bugün? Umarım elimdeki tüm mendil paketlerini bitiririm. Bitiremezsem elimdeki tüm mendil paketlerini, bir ceza bekleyebilir beni evde…

Ya dışarıda karşılaştığım insanların gözlerindeki “acıma bakışı”? Hemen hepsinin gözlerinde şahit oluyorum bu bakışlara…Bana o kadar ağır geliyor ki… Neredeyse her “Mendil alır mısınız?” diye sorduğumda karşılaşıyorum bu durumla…Bir yandan destek olmak isterken, bir taraftan “kötü örnek” e katkı vermeme çabasındalar…İkilem içinde kalıyor çoğu insan, net!

Peki ya ailem? Ben katkı sağlamasam aile bütçesine, nice olur halleri…Yiyecek bile bulamayabilirim yardım etmezsem onlara…Yaşanan gerçekler var, ailem ekonomik olarak zor durumda…Beni dünyaya getirmişler hayırlı bir evlat olayım diye…Aile bütçesine katkı sağlamazsam “hayırlı evlat” olur muyum hiç?

Benim hayatım ne olacak? Tercih yapamayacak mıyım ben bir kere yaşanabilecek hayatıma ilişkin? Zorunda mıyım benim için seçilen bu hayatı yaşamaya? Dilim döndüğünce anlatmaya çalışsam düşünce ve duygularımı, hayattan beklentilerimi, faydası olur mu geleceğimi istediğim gibi kurma arzumun gerçekleşmesine? Yoksa boş bir çaba mıdır bu? Hiçbir zaman anlamayacaklar mıdır beni?

Sevgili arkadaşlarım… Ne kadar çok isterdim onlarla oyunlar oynamayı… Zamanım yok ki oyuna, sabahtan akşama kadar çalışıyorum… Paylaşmak istediğim o kadar çok düşünce ve duygu var ki arkadaşlarımla, dertleşmek istiyorum onlarla, ama ne kadar anlayabilirler beni bilmem ki? Zira onlar okula devam ediyorlar, çalışmıyorlar, çocukluklarını yaşıyorlar…Ne güzel bir ifade: “Çocukluğunu yaşamak”. Hasret kaldığım…”

Sizce de muhtemel değil mi, bir “çocuk işçi”nin yukarıdaki şekilde düşünce ve duygulara sahip olması?

Hiçbir nedenle eğitim ve sosyal hayatından, çocukluğundan, geleceğinden mahrum edilmemeli çocuklar…

Çocuklar, çok eski zamanlardan beri aileye yardım etmek için veya bir iş öğrenmek için çalıştırıyorlardı. Fakat bu durum sanayi devrimiyle beraber büyük bir oranda değişti. Artık çocuklar, bu ağır iş gücünün bir parçası haline geldiler. Çok cüzi fiyatlara uzun saatler boyunca çalıştırıldılar.

Günümüz de geçmişten pek farklı değil. Bugün bile sadece Türkiye’de 720.000 çocuk işçi bulunmakta. Peki bu kadar çocuğun hayatlarının en önemli evrelerinde çalışmalarının sebepleri neler? Bu konuyu tam olarak ele alabilmemiz için iki konuya hâkim olmamız gereklidir. Bunlardan birincisi çocukların çalışmalarının asıl nedenlerini görebilmek, ikincisi ise işverenlerin neden çocuk emeğini kullandıklarını anlayabilmek.

Geleneksel Bakış Açısı:
Tarım toplumlarında ve özellikle yeni sanayileşen yerlerde insanlar çocuk istihdamını bir ihtiyaç olarak görmektedirler. Yukarıda da bahsettiğim gibi kırsal kesimlerde çocuk, ailesi için zaten ücretsiz bir şekilde çalışmaktadır. Aileler de çocuğun iş hayatına girmesinin, onun duygusal, toplumsal, fiziksel gelişimini olumsuz bir şekilde etkileyeceğinin farkında değillerdir. Ebeveynlere göre çocuğun aile yanında ücretsiz çalışmasıyla, herhangi bir yerde ücret alarak çalışmasının hiçbir farkı yoktur. Çocuktan gelen ücretin de aile bütçesine katkısı düşünüldüğünde ise çocuğun çalıştırılması desteklenmektedir.

Yoksulluk:
Yoksulluk aslında en başta gelen sebeplerden biridir. Haneye; ailenin geçinebileceği, temel ihtiyaçlarının karşılanabileceği kadar para girmeyince çocuklar çareyi çalışmakta bulurlar. Verileri incelediğimizde de %56’lık bir çocuk işçi kesiminin ailenin ihtiyaçlarına katkı sağlamak amacıyla çalışmakta olduğu tespit edilmiştir.

İşsizlik:
Evde yaşayan yetişkinlerin ve çocuğun ebeveynlerinin devamlı olarak, düzenli para getiren işlere sahip olmamaları da çocukların erken yaşta iş hayatına atılmasının sebeplerinden biridir.

Çarpık Kentleşme:
Sanayileşmenin artmasıyla beraber kentlere büyük bir göç başlamış, şehirlerdeki insan sayısı büyük bir hızla artmıştır. Konut yetersizliği ve insanların barınma ihtiyacı ise çarpık kentleşmeyi oluşturmuştur. Çarpık kentleşme ise yetişkinlerin işsiz kalmalarında rol oynamıştır. Böylece çocuk istihdamı artmıştır.

Nüfus:
Gelişmekte olan ve gelişmemiş ülkelerde gerçekleştirilen erken evlilikler, çok çocuklu aile yapıları da işsizliği etkiler. Düzensiz artan nüfus; çarpık kentleşmeyi, işsizliği, düzensiz gelir dağılımını beraberinde getirir. Düzensiz gelir dağılımları da tüm aile fertlerini çalışmaya zorlar. Bu aile fertlerinin içinde pek tabii ki çocuk da vardır.

İşverenlerin Çocuk İşgücüne Olan Talebi:
Günümüzde birçok işveren çocuk emeğini sömürmektedir. Çocukları bir yetişkin ile karşılaştırdığımızda çok daha az ücrete tabi tutarak uzun saatler boyunca çalıştırabilmektedirler. Aynı zamanda aylık, mevsimlik çalışmayı meslek öğrenmenin doğal gereği olarak görüp onlara yapılan muameleleri kabullenmeleri; uysal, korunmasız, güvencesiz olmaları, haksızlığa karşı başkaldırmamaları nedeniyle bugün birçok işveren çocukları iş gücü olarak tercih etmektedirler.

Sahi çocuk olan sen karşında olsaydı bir yetişkin olarak neyin farklı olmasını sağlardın? Çocuk olan senin hangi ihtiyacı görmezden gelinmeseydi şu an bazı şeyler daha farklı olurdu? Bu soruların doğru ya da yanlış bir cevabı yok sevgili okur. Farkındayım, yıllar öncesine gidip olmuş olanları değiştirmek mümkün değil. Zaten ben de öylesine sormadım bu soruları.

Mümkün olmayan bir şeyi yapma arzusunu bu yazıyı okurken hisset istedim. Küçük bir gülümsemeyle bile neler değişirdi hayatında değil mi? O arzuyla şu an büyümekte olan, hayatta kalmaya çalışırken çeşitli zorbalık ve istismara maruz kalan, çalışan ve çalıştırılan çocuklar için bir adım atabilirsin. Bu adımı atman demek; çevrende gördüğün bütün çocuklar için iyi bir geleceğin oluşmasına yardım etmen demek. Bu adımı atman, içinde bir yerlerde dargın olan çocukluğunla da barışman demektir belki ne dersin?

Üstelik bunun için büyük mesailer yapıp yüklü paralar harcamana da gerek yok. Biliyor muydun? 

Çocuk işçiliğini önlemek için Türkiye’deki sorumlu kurumlar “Çocuk İşçiliğiyle Mücadele Ulusal Programı“ ile belirlenmiştir. Bu kurumların sorumlu olduğu alanlarda çeşitli çalışmalar ve izlediği adımlar, İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk İşçiliğiyle Mücadele  Araştırma ve Uygulama Projesi kapsamında hazırlanan kitapçıkta yer almaktadır.  

Sokakta, kafede, parkta, iş yerlerinde rastladığın çalıştırılan çocukları 155, 170, 183 gibi hatları arayarak bildirebilir ve sana verilecek olan takip numarasından süreci takip edebilirsin.

Bildirdikten sonra neler oluyor? İş yeri kapanıyor mu? Çocuklar zarar görüyor mu? Yaşam şartları gerçekten iyileştiriliyor mu?

Öncelikle bildirdiğiniz iş yeri kapatılmıyor, yalnızca belli bir miktar para cezası veriliyor. İlgili yerleri aradığınızda çocuğun çalıştığı yer, ailesi, eğitim durumu vb. durumlar takip edilerek uygun müdahaleler ile çocuğun haklarına ulaşması sağlanıyor.

Yalnızca sahip olduğunuz telefonla atabileceğiniz küçük bir adım ile görünmeyeni görünür kılıp bir çocuğun hayatını değiştirebilirsin.

Unutma “Bir yerde kötülük varsa oradaki herkes biraz suçludur.” der Zülfü Livaneli.

Dünyada çocuk işçi sayısının yüksek olduğu ülkelerden biri olan Pakistan’da, fakir bir ailenin çocuğu olarak doğdu Iqbal. Pakistan’da fakir ailelerin çocuklarının okula gitmesi yaygın bir durum değildi, Iqbal da çocukluğunu tarlalarda, sokaklarda oynayarak geçiriyordu. Dört yaşındayken ailesinin 600 rupilik (8,03 ABD Doları) borcunun kapanması karşılığında halı fabrikasında çalıştırılmak üzere gönderildi. Günde on dört saat olmak üzere haftada yedi gün çalışmaya başladı.

Çalışma şartları bir yetişkin için bile uygun olmayan ortamda, Iqbal yaklaşık iki sene çalıştı. Bu süreçte yetersiz beslenmeden dolayı böbrek sorunları yaşaması, günde on dört saat kambur bir şekilde halı dokuma aracının karşısında oturması, ortamın havasız olması gibi nedenler bu düzene daha fazla uyum sağlayamayacağını anladığı nedenlerdi.

O zamanlar çocuk işçiliğine ve köleliğe karşı oluşturulmuş olan Bonded Labor Liberation Front[1] (BLLF / Pakistan Esir Emekçiler Kurtuluş Cephesi) örgütünün, bulunduğu ilde toplantı yapacağını duyan Iqbal; arkadaşlarının da yardımıyla o gün işten kaçarak toplantıya gitti.

Toplantıda artık Pakistan’da Peshgi (Peşgi) sisteminin yasadışı ilan edildiğini öğrendi. Bu sistem işçinin borç karşılığı köle olarak çalıştırıldığı yani bizzat Iqbal’in içinde bulunduğu durumdu. Kendisinin ve arkadaşlarının durumunu BLLF’ye anlatan Iqbal onlardan fabrikadan çıkmak için yardım istedi.

Gerekli evrakların hazırlanmasında ve tüm bu süreçte topluluk, Iqbal’e yardım etti. Fabrika sahibine evraklar verildiğinde çok sinirlendi. Fakat yasadışı ve gizli bir şekilde çocukları çalıştırdığı ortaya çıkmasın diye Iqbal ve 34 çocuk özgürlüğüne kavuştu.

”Şimdi işler değişti. Eskiden ben patronlarımdan korkuyordum. Şimdi onlar benden korkuyor.”

Özgürlüğe kavuşmanın ardından Iqbal ulusal ve uluslararası toplantılara, seminerlere katıldı. Çocuk işçiliğine dair kamuoyuna karşı farkındalık çalışmalarında bulundu, ABD’de çeşitli okullarda yaşıtları ile konuştu. Çocuk işçiliğine dair önemli bir aktivist olmuştu.

Küçük yaşına rağmen büyük topluluklara güçlü bir biçimde hitap edebilmesi de etkili olmuştu. 1995’te ülkesindeki daha çok çocuk işçiye ulaşmak amacıyla Pakistan’a geri döndü. Burada bazı kesimler tarafından artık hoş karşılanmayan bir isimdi Iqbal, özellikle de halı dokuma fabrikalarının sahipleri tarafından. Çünkü Iqbal onlar için maliyet artışıydı.

Kendi başlattığı mücadele ile başka çocuk işçilerini de etkilemiş onlar da başkaldırarak bu düzeni yıkmaya başlamış, fabrikalardaki çocuk işçi sayısı azalmıştı. 16 Nisan günü kuzenleriyle evlerinin yakınlarında bir yerde bisiklet binerken ateş açılarak öldürüldü. Olayın üstü hemen kapatılmaya çalışıldı ve bir çiftçi tarafından yapıldığı iddia edildi. Fakat olayın arkasında halı dokuma fabrika sahiplerinin olduğu büyük bir kesim tarafından inanılmaya devam ediyor.

Küçücük bedeniyle dünyaları başarmak isteyen, çocuk işçiliğine karşı sessiz kalmayan Iqbal Masih’in mücadelesi çocuk işçiliğine dair öncü mücadelelerden biri olmuştur. Hayata erken veda etmesine rağmen çoğu kişiyi etkilemiştir ve başlattığı mücadelenin devamı günümüzde de devam etmektedir. Biz de ÇoÇoDer ailesi olarak çocuk işçiliğinin ortadan kaldırılmasına dair çalışmalarımızı devam ettirmekteyiz.

[1] Farklı kaynaklarda farklı çevirileri mevcuttur.