Söz konusu verilere göre, dünyada her 10 çocuktan biri çocuk işçi olarak çalışıyor. Sayıları 73 milyonu bulan çocukların sağlıklarını ve gelişimlerini etkileyen tehlikeli işlerde çalıştıkları belirtiliyor. Ne kadar yüksek bir rakam!

Diğer taraftan, 2000 yılından başlayarak 16 yıl boyunca tehlikeli işlerde çalışan çocuk sayısının yarı yarıya azaldığı ifade ediliyor. Sayının yarı yarıya azalması memnuniyet verici olsa da 73 milyonun yarısı da çok yüksek bir sayı olduğundan, daha atılması gereken çok adımın bulunduğu anlaşılıyor.

Çocuk işçiliğinin dünyadaki çeşitli bölgelere göre dağılımına bakıldığında Afrika’nın başı çektiği görülüyor. Nitekim, Afrika, toplamda 72 milyon çocuk işçi olmak üzere her 5 çocuktan biri anlamında veriye sahip. İkinci sırada Asya-Pasifik Bölgesine işaret ediliyor: Toplamda 62 milyon çocuk ve tüm çocukların %7’si oranında…Geriye kalan çocuk işçi nüfusunun 11 milyonunun Amerika kıtasında, 6 milyonunun Avrupa ve Orta Asya’da, 1 milyonunun Arap ülkelerinde olduğuna dikkat çekiliyor.

Böylece, Afrika ve Asya-Pasifik bölgesi çocuk işçiliğinin en yoğun görüldüğü bölge olduğu çok aşikâr ama geriye kalan bölgelerde de çocuk işçiliği milyonlarla ifade ediliyor.

Çocuk işçiliğinin sektörlere göre dağılımında dünyadaki çocuk işçilerin %71’i oranında tarımın en büyük orana sahip olduğu belirtiliyor. Çocuk işçi sayısı tarım sektöründe 108 milyonken, hizmet sektöründe 26 milyon, sanayide ise 18 milyon oranında…Görüldüğü üzere, tarım sektörü açık ara önde!

Genel olarak, 5 ila 11 yaş arasındaki çocuklar, hem çocuk işçilerin çoğunluğunu hem de tehlikeli işlerde çalışanların büyük bir kısmını oluşturuyorlar. Ne kadar küçük yaştalar daha!

Tüm bu veriler ele alındığında, özellikle de çocukların sağlıklarını ve gelişimlerini etkileyen tehlikeli işlerde çalışma üzerinde durmalı, nitekim, rakamlar çok ciddi! Genel olarak çocuk işçiliğinin küresel ölçekte ne kadar önemli bir konu olduğu da verilerden çok net şekilde anlaşılıyor.

“Ne kadar zor bir gün benim için bugün…Sabah erkenden uyandım, yollara düştüm mendil satabilmek için…Hava soğuk ve ben dışarıda çalışmak durumundayım…Oysa, okula gitmeyi isterdim sabah uyandıktan sonra…Eğitim almadan geleceğim olamaz ki…

Avukat olmayı istiyorum ben…Nasıl avukat olurum okula gitmem gereken zamanı mendil satarak geçirirsem? Ne kadar mendil satacağım acaba bugün? Umarım elimdeki tüm mendil paketlerini bitiririm. Bitiremezsem elimdeki tüm mendil paketlerini, bir ceza bekleyebilir beni evde…

Ya dışarıda karşılaştığım insanların gözlerindeki “acıma bakışı”? Hemen hepsinin gözlerinde şahit oluyorum bu bakışlara…Bana o kadar ağır geliyor ki… Neredeyse her “Mendil alır mısınız?” diye sorduğumda karşılaşıyorum bu durumla…Bir yandan destek olmak isterken, bir taraftan “kötü örnek” e katkı vermeme çabasındalar…İkilem içinde kalıyor çoğu insan, net!

Peki ya ailem? Ben katkı sağlamasam aile bütçesine, nice olur halleri…Yiyecek bile bulamayabilirim yardım etmezsem onlara…Yaşanan gerçekler var, ailem ekonomik olarak zor durumda…Beni dünyaya getirmişler hayırlı bir evlat olayım diye…Aile bütçesine katkı sağlamazsam “hayırlı evlat” olur muyum hiç?

Benim hayatım ne olacak? Tercih yapamayacak mıyım ben bir kere yaşanabilecek hayatıma ilişkin? Zorunda mıyım benim için seçilen bu hayatı yaşamaya? Dilim döndüğünce anlatmaya çalışsam düşünce ve duygularımı, hayattan beklentilerimi, faydası olur mu geleceğimi istediğim gibi kurma arzumun gerçekleşmesine? Yoksa boş bir çaba mıdır bu? Hiçbir zaman anlamayacaklar mıdır beni?

Sevgili arkadaşlarım… Ne kadar çok isterdim onlarla oyunlar oynamayı… Zamanım yok ki oyuna, sabahtan akşama kadar çalışıyorum… Paylaşmak istediğim o kadar çok düşünce ve duygu var ki arkadaşlarımla, dertleşmek istiyorum onlarla, ama ne kadar anlayabilirler beni bilmem ki? Zira onlar okula devam ediyorlar, çalışmıyorlar, çocukluklarını yaşıyorlar…Ne güzel bir ifade: “Çocukluğunu yaşamak”. Hasret kaldığım…”

Sizce de muhtemel değil mi, bir “çocuk işçi”nin yukarıdaki şekilde düşünce ve duygulara sahip olması?

Hiçbir nedenle eğitim ve sosyal hayatından, çocukluğundan, geleceğinden mahrum edilmemeli çocuklar…

“Çocuk işçiliği” ile ilintili iç hukuk kurallarından haberdar olmak gerek. Böylece iç hukuk çerçevesinde kavramın içeriği ve uyulması gereken kurallar hakkında bilgi sahibi olabiliriz. Bu anlamda, yazımızın hacminin elverdiği oranda bazı temel düzenlemelere yer vermeyi amaçlamaktayız.

İlk olarak Anayasanın 50. maddesinin 1. fıkrası dikkati çekmekte: “Kimse, yaşına, cinsiyetine ve gücüne uymayan işlerde çalıştırılamaz.” Aynı maddenin 2.fıkrasına göre ise: “Küçükler ve kadınlar ile bedeni ve ruhi yetersizliği olanlar çalışma şartları bakımından özel olarak korunurlar.”

Söz konusu Anayasa hükümleri anlamlı; nitekim böylece çocuklar çalışma hayatı bakımından iç hukukta en üst basamakta bağlayıcı olan Anayasa hükümleriyle hukuki koruma altındadırlar. Ayrıca, ilgili kanunlar ve yönetmelikler Anayasa hükümleri ile çelişen hükümler içeremezler.

Çalışma hayatına ilişkin temel kanun olan İş Kanununun 71. maddesinin de başlığı “Çalıştırma yaşı ve çocukları çalıştırma yasağı” şeklindedir.

Maddenin 1. fıkrasının ilk cümlesi çerçevesinde: “On beş yaşını doldurmamış çocukların çalıştırılması yasaktır.” Bu hususun kural olduğu değerlendirilmekte; nitekim bu hükümden sonra konuyla ilgili istisnalar dile getirilmekte.

Buna göre, maddenin 1. fıkrasının devam eden cümlesine göre: “Ancak, on dört yaşını doldurmuş ve zorunlu ilköğretim çağını tamamlamış olan çocuklar; bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalıştırılabilirler”.

Aynı fıkranın devamında da: “On dört yaşını doldurmamış çocuklar ise bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişmelerine ve eğitime devam edenlerin okullarına devamına engel olmayacak sanat, kültür ve reklam faaliyetlerinde yazılı sözleşme yapmak ve her bir faaliyet için ayrı izin almak şartıyla çalıştırılabilirler”.

Yani, kural olarak, on beş yaşını dolduranlar çalıştırılabilse de, on beş yaşını doldurmamış çocuklar da bazı şartlarla çalıştırılabiliyor. Bu noktada hangi işin çocuğun bedensel, zihinsel, sosyal ve ahlaki gelişimine engel olacağını tespitin önemi ortaya çıkıyor. Nitekim hangi işin okula devamı engellediği kolayca belirlenebilir ama bu kriterlere uygun olup olmadığını belirlemek güç olabilir.

İş Kanununun 71. maddesinde konuyla ilgili başka düzenlemeler de yer almakta; titizlikle incelenmesi gereken bir hüküm bu anlamda. Bir de Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (“Yönetmelik”) var ki, 3. maddesi uyarınca yukarıda belirtilen İş Kanununun yetmiş birinci maddesine dayanılarak hazırlanmış.

Bu çerçevede, Yönetmeliğin dördüncü maddesinde “Çocuk işçi” tanımı yer almakta. Buna göre, kavram: “On dört yaşını bitirmiş, on beş yaşını doldurmamış ve ilköğretimini tamamlamış kişiyi” ifade etmekte.

Bu durumda, yukarıda belirtilen İş Kanununun 71.  maddesinin 1. fıkrasının ikinci cümlesinde belirtilenler “Çocuk işçi” olarak değerlendirilebiliyor.

Yönetmeliğin 5. maddesinin 1. fıkrası uyarınca: “Çocuğun…işe yerleştirilmesinde ve çalışması süresince güvenliği, sağlığı, bedensel, zihinsel, ahlaki ve psikososyal gelişimi, kişisel yatkınlık ve yetenekleri dikkate alınır”.

Yönetmeliğin 5. maddesinin 2. fıkrasına göre de: “Çocuk…işçiler, okula devam edenlerin okula devamları ile okuldaki başarılarına engel olmayacak, meslek seçimi için yapılacak hazırlıklara ya da Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yeterliliği kabul edilen mesleki eğitime katılmasına engel olmayacak işlerde çalıştırılabilirler”. Bu güvencelerin Yönetmelikte de düzenlenmiş olması yerinde.

Görüldüğü üzere, “Çocuk işçiliği” ile ilişkilendirilebilecek birçok iç hukuk düzenlemesi bulunmakta. Konuyla ilgili olarak tüm hukuki düzenlemeler incelenmeli ve kurallara uygun davranılmalı.

Bu kapsamda, Ulusal Program’ın 14’üncü sayfasından başlayarak 18’inci sayfasına kadar çocuk işçiliğini doğuran çeşitli sebeplere değinilmekte.

Konu hakkında en temel neden olarak ailelerin ekonomik durumlarındaki yetersizlikler gösterilmekte. Bu yetersizliklerden dolayı çocuklar okuldan alınmakta ve çalışmaya yönlendirilmekte.

Ekonomik güçlükleri olan ailelerin çocukların eğitimini ek maliyet doğuran bir durum olarak değerlendirmeleri de çocukların eğitimden yoksun kalarak çalıştırılmalarına neden olabiliyor.

Kırdan kente göç dolayısıyla aile bireylerinin işsizliği de çocuk işçiliğinin ortaya çıkması sonucunu doğurabiliyor. Ayrıca, ailedeki bakış açısı çerçevesinde çocukların çalışmasının sorumluluk bilincinin erken yaşta kazanılmasına hizmet ettiğinden ötürü olumlu olarak değerlendirilmesi de var.

Kayıt dışı çalışan küçük işyerlerinin çocuk işgücüne taleplerinin de çocuk işçiliğinin varlığı açısından önemli bir sebep olduğu vurgulanmakta. Bu anlamda, en az maliyetle en yüksek kâr elde etmeyi amaçlamanın asli bir neden olduğunun altı çizilmekte.

Özellikle, 2011 yılından itibaren ülkemize gerçekleşen yoğun düzensiz göçün de çocuk işçiliğinin artmasına neden olduğu Ulusal Program’da gözden kaçmamış. Bu çerçevede, özellikle güney ve doğu bölgelerimizde maddi yetersizlikler nedeniyle çocuklarını işgücü piyasasına yönlendiren ailelere işaret edilmekte. Böylece “yabancı çocuk işçiler” sorununun da ortaya çıktığı dile getirilmekte.

Bu sorunların aşılmasında çocuk işçiliği ile mücadele konusundaki farkındalığın arttırılmasının önemli bir yer tuttuğu ileri sürülebilir. Nitekim, bu konu Ulusal Program’ın 58’inci sayfasında yer almakta.

Farkındalığın arttırılması için Ulusal Program’a ek “Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programı Eylem Planı” (“Eylem Planı”) içinde sayfa 68’de “Tablo 3: Farkındalık Arttırıcı Önlemler” de de çeşitli tedbirler ifade edilmekte.

Bunlardan (1.5) altında belirtilen işverenler ve tarım işçisi ailelerin çocuk işçiliği ile ilgili düzenlemeler ve bu düzenlemelere uymamaları halinde karşılaşabilecekleri idari cezalar hakkında bilgilendirilmelerinin özellikle önem taşıdığı düşünülebilir.

Nitekim, böylece yaptırımlarla karşılaşmamak adına uygulamada çocuk işçiliğine sebep olacak faaliyetlerden kaçınabileceklerdir.

Öncelikle, projenin hedef kitlesinin gerek mevsimlik tarım işlerinde çalışan, gerek mevsimlik tarım işlerinde çalışma riski bulunan çocukları ve mevsimlik tarım işçisi aileleri kapsadığı hatırlanmalı . 29,7 milyon Avro’luk Proje ile mevsimlik tarım işçileri ve ailelerinin yaşam koşullarının iyileştirilmesinin amaçlanmasının yanı sıra, konu hakkında farkındalık arttırma çalışmalarının yapılması ve çocuk işçiliği izleme sisteminin desteklenmesi hedeflenmekte.

Avrupa Birliği kaynaklarıyla finanse edilen Proje, 2020 yılı Ekim ayında başlamış olup, Projenin 40 ay sürmesi planlanmakta. Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Başkanı Büyükelçi Nikolaus Meyer-Landrut’un ifadesiyle: “Çocuk işçiliğiyle mücadeleye yönelik geniş politikamız kapsamında bu Projenin %85’ini finanse ediyoruz”. Projenin mevsimlik tarımda en çok göç alan ve göç veren şehirler olan Şanlıurfa, Mardin, Adıyaman, Diyarbakır, Adana, Mersin, Hatay, İzmir, Manisa, Ankara, Eskişehir, Konya, Malatya, Ordu, Bursa ve Düzce’de uygulanması söz konusu. Projeyle 12.000 çocuğa yerinde eğitim, danışmanlık ve rehabilitasyon hizmetlerinin verilmesi hedeflenmekte.

Projenin değerli çıktılarından biri, “Mevsimlik Tarım İşçileri Bilgi Sistemi”nin geliştirilmesi ve yeni modüllerin eklenmesiyle çocuk işçiliği izleme sisteminin güçlendirilmesi. Böylece, işten ayrılan veya çalışma hayatına girmesi önlenen çocukların okula devamlarının ve okul başarıları düzeylerinin takip edilmesi mümkün.

Mevsimlik tarımda çocuk işçiliğinin önlenerek çocukların eğitime yönlendirilmeleri kilit öneme sahip olduğundan bu çıktı çok önemli. Nitekim, çocukların uygun yaşlarda eğitim almaları geleceklerini sağlam şekilde inşa etmeleri açısından zorunlu.

Türkiye‘nin Avrupa Birliği üyeliğine aday olduğu günümüzde Avrupa Birliği finansmanından yararlanarak bu proje gibi projelerle çocuk işçiliğinin önlenmesi konusunda adımlar atılabileceği her zaman akılda tutulmalı. Nitekim, nitelikli projelerin hayata geçirilmesinde finansman konusu temel önem taşımakta.

Bu anlamda, ilgili konularda Avrupa Birliği fonlarından yararlanabilmek için çocuk işçiliğiyle mücadele alanında yapılan çağrıları takip etmek ve şartlar uygunsa başvuruları tamamlamak faydalı olacak.

Bu ILO Sözleşmeleri’nden 138 No’lu Asgari Yaş Sözleşmesi ve 182 No’lu En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi çocuk işçiliğiyle mücadele alanında altı çizilmesi gereken ILO Sözleşmeleri niteliğinde.

138 No’lu Asgari Yaş Sözleşmesi’nin “Giriş” kısmında çocukların çalıştırılmasına tamamen son vermenin amaçlandığı belirtiliyor. Bu amaç, çocuk işçiliğiyle mücadele açısından çok değerli nitekim ilgili ILO Sözleşmesi’nin hükümleri bu hedef ışığında okunmalı.

İlgili ILO Sözleşmesi’nin birinci maddesinde de Türkiye dahil taraf devletlerin her birinde çocuk işçiliğini etkin şekilde ortadan kaldırmaya yönelik ulusal politika izlenmesi gerektiği ifade ediliyor.

Yine bu ILO Sözleşmesi’nin ikinci maddesinin birinci fıkrasında, Türkiye de dahil taraf devletlerin istihdama ve çalışmaya kabul için asgari yaş sınırını belirleyecekleri dile getiriliyor. Üçüncü fıkraya göre de bu belirlenen asgari yaş sınırının kural olarak on beş yaşın altında olmayacağı vurgulanıyor.

182 No’lu En Kötü Biçimlerdeki Çocuk İşçiliğinin Yasaklanması ve Ortadan Kaldırılmasına İlişkin Acil Eylem Sözleşmesi’nin birinci maddesine göre ise taraf devletler en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliğinin yasaklanması ve ortadan kaldırılması için ivedi ve etkin önlemleri almakla mükellef.

İlgili ILO Sözleşmesi’nin ikinci maddesi çerçevesinde yine ilgili ILO Sözleşmesi’nin amaçları bakımından “çocuk” terimi 18 yaşın altındakiler için geçerlidir. 182 No’lu Sözleşme‘nin üçüncü maddesinde ise “en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliği” ifadesine açıklık getirilmektedir. Bu maddenin son fıkrası uyarınca diğer fıkralarda belirtilen durumların yanı sıra “en kötü biçimlerdeki çocuk işçiliği”; “doğası veya gerçekleştirildiği koşullar itibariyle çocukların sağlık, güvenlik veya ahlaki gelişimleri açısından zararlı olan işi kapsar”.

Bu çerçevede, çocuk işçiliği ile mücadeleyi merkezine alan bu ILO Sözleşmeleri’nin getirdiği yükümlülüklere uymanın kilit niteliğindeki önemi her zaman hatırlanmalı. Bunun yanında çocuk işçiliğiyle mücadelenin ancak uygulamada atılacak etkin adımlarla mümkün olacağı unutulmamalıdır.

Çocuklar geleceğimizdir, onların haklarına saygı duymalıyız.

Süreçte, Avrupa Komisyonu tarafından en son yayınlanan ‘Türkiye 2020 Raporu‘ (“Rapor”)ndaki çocuk işçiliği konusundaki eleştirilere yer vermek Avrupa Birliği’nin konu hakkındaki bakış açısını anlamak açısından faydalı olacaktır.

Bu anlamda, Raporda, genel olarak çocuk hakları konusunda sınırlı ilerleme tespit edildiği belirtiliyor.(s.42) Erken yaşta ve zorla gerçekleştirilen çocuk evlilikleri, çocuk yoksulluğu, çocuk işçiliği, çocuğa karşı şiddet ve engelli çocuklar endişe kaynağı konular arasında vurgulanıyor.(s.42-43) Çocuk koruma mekanizmaları ve hizmetlerinin sınırlı olduğu dile getiriliyor.(s.43)

Sivil toplum kuruluşlarının ve medyanın çocuk işçiliği riski altında bulunan ya da çalışan çocuk göçmen ve mülteci sayısının arttığını bildirmekte oldukları ifade ediliyor.(s.54)

Diğer taraftan, Raporda, Türkiye’nin 2012’den beri ilk defa Mart 2020’de çocuk işçiliğine ilişkin verileri yayımladığı belirtiliyor. Bu çerçevede, işgücü anketinin kapsamındaki 17 yaş altı çocuklar arasında sayının 2012’de 893.000’den 2019’da 720.000’e düştüğü dile getiriliyor. 14 yaş ve altı çocuk sayısında ise 292.000’den 146.000’e düşüş olduğu vurgulanıyor.

Hane halkı yoksulluğu, etkisiz denetim ve yaptırımlar çocuk işçiliği uygulamalarının devam etme sebeplerinden olarak sayılıyor. 2017-2023 dönemini kapsayan Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programının etkisinin görülmediği ifade ediliyor.(s.95)

Bu çerçevede, Raporda çocuk işçiliğine vurgu yapıldığı gözleniyor. Özellikle, işgücü anketinin kapsamındaki 14 yaş ve altı çocuk sayısında düşüşe işaret edilse de, belirtilen 146.000 kişi yüksek bir sayıdır. Suriye’den ülkemize göç ile gelen çocuklar arasında çalışanları hassasiyetle ele almak gerekiyor.

Pandemi dönemindeki gelişmelerin de bir sonraki Rapor döneminde ele alınması beklenebilir. Çalışan çocukların ailelerine ekonomik destek verilmesinin çocuk işçiliğiyle mücadeleye katkı sağlayacağı akla geliyor. Bununla beraber, etkin denetim ve caydırıcı yaptırımların kilit önemde olduğu değerlendirilebilir.

*İlgili bilgiler ve Rapor, Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı’nın web sitesinden alınmıştır

** Parantez içerisinde yazılan sayfa numaraları ‘Türkiye 2020 Raporu‘ alıntı sayfalarını ifade etmektedir.

Ata’mız: “Medeniyetin esası, ilerlemenin ve kuvvetin temeli, aile hayatındadır.” demiş.

Gerçekten de toplumun asli unsuru aile ve ailede de her şeyin başı sevgi. Çocukların sevgi dolu aile ortamında hayata başlamaları gerek. Maalesef, her çocuk bu şansa sahip olamıyor. Günümüzde, özellikle aile ortamındaki ekonomik sorunlar hayatı güçleştiriyor ve aile bireylerinin arasında olumlu duyguların barındırılmasına engel olabiliyor.

Oysa, sevgiyi aile bireyleri arasında yaymanın olumlu etkisi konusunda farkındalığa sahip olup zor koşullar altında da birbirimize destek olarak zorluklara göğüs germeye çalışmak gerekiyor. “Bakış açısı” temel konu, “bardağın dolu tarafını görmek” en zor şartlarda bile imdada yetişebiliyor. Örneğin, aile bireylerinin sağlıklı olması başlı başına “hazine değerinde” algılanabilir.

Sigmund Freud’a göre: “İnsanın gelişmesi içeriden dışarıya doğrudur.” Bu çerçevede, çocuğun iç dünyası geliştirilerek dış dünyaya olumlu yansımaların sağlanması beklenebilir.

Bu noktada, çocuğun bulunduğu ortamlarda kötü hitaplardan kaçınılması gereği akla gelmektedir.

“Fanus içinde bir dünya” mümkün olmasa da, olabildiği kadar çocuğun kişisel gelişimini olumsuz etkileyebilecek sözcüklerin kullanılmaması gerekir. Örneğin “aptal” şeklinde bir hitabın çocuğun sözcük dağarcığında bulunan bir kelime olmaması önemli.

Çocuk için seçilen oyuncakların mahiyeti de değerli nitekim, çocuklar iç dünyalarını oyuncaklarla ilişkilendirmektedirler. Örneğin bir silah başkalarının hayatlarını sona erdirebileceğinden, çocuğun oyuncak silahla oynamasına izin verilmesi bile zararlı olarak değerlendirilebilir.

Pablo Picasso: “Her çocuk bir sanatçıdır, sorun büyüdüğümüzde nasıl sanatçı kalabileceğimizdir.” demiş. Gerçekten, çocuk özgün kişiliğiyle dünyadadır; anlayış kalıplarını yaşadıkça öğrenir.

Hayatta ne kadar kendimiz kalabiliyoruz? Bu sorunun cevabı değer taşır. Bu anlamda çocuğun ilgi alanlarına saygı göstermek, çocuğu kendi yapan karakter özelliklerine uygun yönlendirmeler yapmak önemli.

Sevgi dolu, olumlu davranış biçimleriyle bezenmiş, kendi özellikleriyle yaşamda var olabilen bir çocuk toplumu ileriye taşıyacaktır. Çocukların toplumlar için taşıdığı önemin farkında olan ve bu çerçevede emek veren herkese gönülden teşekkür etmek gerekir.

Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, oldukça detaylı şekilde çocukların çeşitli haklarına yer veriyor. Örneğin, 6’ncı maddenin ikinci fıkrasına göre, Türkiye de dahil, bu uluslararası andlaşmaya taraf Devletler “Çocuğun hayatta kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler.”

Ya da 27’nci maddenin birinci fıkrası uyarınca, taraf Devletler, “Her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ve toplumsal gelişmesini sağlayacak yeterli bir hayat seviyesine hakkı olduğunu kabul ederler.”

Aynı zamanda, 32’nci maddenin birinci fıkrası gereğince, taraf Devletler, “Çocuğun, ekonomik sömürüye ve her türlü tehlikeli işte ya da eğitimine zarar verecek ya da sağlığı veya bedensel, zihinsel, ruhsal, ahlaksal ya da toplumsal gelişmesi için zararlı olabilecek nitelikte çalıştırılmasına karşı korunma hakkını kabul ederler.”

Bu çerçevede, çocuk haklarıyla ilgili önemli hükümler içeren bu uluslararası andlaşma gibi Anayasamızda da çocuk haklarına ilgili önemli hükümler bulunmakta. Nitekim, Anayasamızın 41’inci maddesinin son fıkrasına göre: “Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucu tedbirleri alır.”

Uluslararası Andlaşmaların iç hukuktaki etkileri açısından ise Anayasamızın 90’ıncı maddesinin son fıkrası ile birlikte durumun değerlendirilmesi sonucunda, bu uluslararası andlaşmanın hükümlerinin iç hukukumuz açısından ne kadar önemli olduğu anlaşılır. Nitekim, bu hükme göre, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme kanun hükmündedir.

Ayrıca, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, temel hak ve özgürlükleri içerdiğinden, yine bu hükme göre, kanunlarla aynı konuda farklı hükümler içermesi durumunda, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme hükümlerinin esas alınacağı sonucuna varılabilecektir.

Bu anlamda, çocuk hakları açısından Devletimizin uluslararası hukuk anlamında yükümlülüklerinin de bulunduğu hatırlanmalıdır. Dileğimiz hep uygulamada geleceğimiz olan çocuklarımızın haklarının sağlandığının gözlemlenmesi; ancak, çocuk haklarının uygulamada sağlandığı bir toplum sağlıklı gelişen bir toplum olabilir.