Serinin ilk röportajlarını bizim için oldukça önemli bir tarih olan “12 Haziran Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü” için hazırladık. Bu önemli günde çocukluğunda çalışmak durumunda kalmış kişilerle röportaj yapmanın, onların hikayelerini sizlere aktarmanın daha anlamlı olacağını düşündük.

Herkese iyi okumalar dileriz.

Merhaba öncelikle biraz sizi tanımak isteriz.

Gaziantep’in küçük bir köyü olan Bülbül köyünde doğdum,  büyüdüm. Şu an yirmi üç yaşındayım. Hatay’da İngiliz Dili ve Edebiyatı bölümünde okuyorum.

Çocukluğum hem çok eğlenceli hem de çok yorucuydu.

Sizin için çocuk işçiliği nasıl başladı? Sizi çocuk işçiliğine yönelten nedenler hakkında bilgi verebilir misiniz?

Çocuk bir işçi olduğumu bu kavramı öğrendiğim zaman fark ettim yani 18 yaşımda. Fark ettim ki ailem beni tarlada, dağda, evde, her yerde çalıştırmış. Tabii ki her çocuk, ailesi için bir şeyler yapmak ister. Ama ben okuldan gelince her gün hayvanları otlatmaya giderdim ve ayda on veya on beş gün boyunca ailemle tarlada çalışmaya giderdik. Evde ise annem bana ortanca çocuk olduğum için sürekli iş yaptırırdı. Ama bu işler ağır işlerdi.

Beni çocuk işçiliğine yöneltenin ailem olduğunu düşünüyorum.

 Bu süreçte karşınıza çıkan zorluklar nelerdi? Ailenizin ya da çevrenizdekilerin bu duruma karşı davranışları nasıldı? Rahatsız hissettiğiniz durumlar ya da davranışlarla karşılaştınız mı?

Bir çocuk olarak çok yoruluyordum ve eğitimime tam olarak odaklanamadım. Ailem durumun farkında bile değildi.

 Çocuk işçi olduğunuz dönemde hoşnut olduğunuz bir durum oldu mu? Bu dönemde kurduğunuz hayaller nelerdi?

Hayır. Ailemi memnun edip düzgün bir mesleğe sahip olmak, dünyayı gezip mutlu olmaktı hayallerim.

 Çocuk işçiliği yaptığınız dönem ne kadar sürdü?

Beş yıl veya daha fazla bir süreç.

Hayatınızda hangi noktada “Ben çocuk işçiyim.” dediniz?

Bir birey olduğumu anladığım zaman büyüdüğüm zaman dedim ki ben çocuk işçiymişim.

Şimdi bu alanda mücadele eden bir STK olarak bize önerileriniz nelerdir? O zamanlarda var olsaydık bizden neler yapmamızı isterdiniz?

Size tek önerim şu olabilir; ben bir çocuk işçiydim ve bu durumu büyüdükçe fark ettim. Siz bu farkındalığı daha küçük yaşlara indirgeyip çocuk işçiliğinin önünü kesebilirsiniz. Bir diğer konu ise çocuk işçiler, sadece sokaklarda mendil satan veya ayakkabı boyayan çocuklar değil bence. O yüzden aile içinde de bu konu ile ilgili eğitim verilmeli diye düşünüyorum. Ben bir çocuk işçiydim ve ailem bu kavramı bile bilmediği için farkında değildi. Hem aileler hem de çocuklar bilinçlendirilmeli. Sadece büyük şehirler değil küçük beldelere ve köylere de sık sık gidilip kuytu köşede çocuk işçiliğine maruz kalan çocuklar kurtarılmalıdır.

Sadece büyük yerlerde değil küçük ve unutulmuş bölgeler de bu durum oldukça yaygın ve halk bilinçli değil. Bu konuda da çalışmalar yapılabilir.

Röportajımıza katılımınız ve paylaşımlarınız için teşekkür ederiz. *

*Röportaj sahibinin isteği üzerine anonim olarak yayımlanmıştır.

Serinin ilk röportajlarını bizim için oldukça önemli bir tarih olan “12 Haziran Çocuk İşçiliği ile Mücadele Günü” için hazırladık. Bu önemli günde çocukluğunda çalışmak durumunda kalmış kişilerle röportaj yapmanın, onların hikayelerini sizlere aktarmanın daha anlamlı olacağını düşündük.

Herkese iyi okumalar dileriz.

Merhaba, öncelikle biraz sizi tanımak isteriz. 

1992 yılında Batman’da bir köyde dünyaya geldim. Ailemin anlattıklarına göre,  kendi kendine yeten bir ekonomiye sahip iken köyü terk etmemiz gerekmiş ve Manisa’nın Salihli bölgesine yerleşmişiz. Burayı tercih etmelerindeki sebeplerin başında, köyde edindikleri tarımsal bilgiyi ve beden gücünü kullanarak hayatlarını devam ettirecek ekonomik kazanç sağlamakmış. Pamuk tarlalarında, üzüm bağlarında ve tavuk çiftliklerinde çalışmışlar. Buradan sonra İstanbul’a göç etmişler çünkü bulundukları yerde yaşam koşulları oldukça zormuş. Ben de okula burada başladım. İlkokul, ortaokul, lise ve hatta üniversiteyi İstanbul’da okudum. Şu anda mezunum ve iş arama sürecindeyim. Aynı zamanda akademik olarak hedeflerim var, bunları gerçekleştirmek için şartlarımı zorluyorum.

Sizin için çocuk işçiliği nasıl başladı? Sizi çocuk işçiliğine yönelten nedenler hakkında bilgi verebilir misiniz?

Hafızam beni yanıltmıyorsa, Fransız bir şairin: “Yaralarım benden önce de vardı, ben onları bedenimde taşımak için doğmuşum.” şeklinde bir söylemi vardı. Sorduğunuz soruyu cevaplamadan önce aklıma bu söylem geldi çünkü benim işçiliğe başlamam benden önce açılmış bir yarayı üzerimde taşımam anlamına gelmekteydi. Üzerimde taşıdığım yara ise yoksulluk olarak tanımlanabilir.

İçinde bulunduğumuz süreçte de oldukça sert bir şekilde deneyimlediğimiz yoksulluk bir miras gibi ebeveynlerden çocuklarına kalıyor. Tabi aradan sıyrılanlar oluyor; mesela milyonlarca kişinin girdiği sınavda bir veya iki yoksul çocuk başarı gösterdiğinde televizyon ve yazılı basında günlerce yer ediniyor. Herkes gibi bizler de bunu görmekteyiz. Buradan da anlaşılacağı üzere, yoksul ve kültürel sermayesi bulunmayan bir ailede doğan çocuğun bu zinciri kırması oldukça zor. Aksi takdirde bu durum haber değeri taşımazdı diye düşünüyorum. Bu durumu özetleyen harika bir Jacques Prevert şiiri vardır:

SARDALYECİ KADINLARIN TÜRKÜSÜ

Dönün bakalım dönün                                                                       

Ufacık kızlar

Dönün fabrikanın etrafında

Handiyse girersiniz siz de içeri

Dönün bakalım dönün

Balıkçı kızları

Balıkçı yetimleri

Beşiğinizin etrafına dizilen

Melekler vardı ya hani

Belli fabrika sahibinden para yedikleri

Tutup alınyazınızı yazmışlar

Yazılacak birşey olsaydı bari

Siz yok yoksul yaşayacaksınız

Biçok da çocuğunuz olacak

Ama biçok çocuğunuz

Onlar da yok yoksul kalacak

Onların da biçok çocuğu olacak

Ama biçok çocuğu

Biçok çocuğu ama

Dönün bakalım, dönün

Ufacık kızlar.

Dönün fabrikanın etrafında

Handiyse girersiniz siz de içeri

Dönün bakalım dönün

Balıkçı kızları

Balıkçı yetimleri

Şiirde de çok güzel bir şekilde vurgulandığı gibi, etrafında döndüğüm tekstil atölyelerinde, seyyar satıcılık, ayakkabı boyacılığı, selpak satmak gibi çeşitli işlerde çalışmak zorunda kaldım. Bu çalışma ekonomik bir zorlama neticesinde oldu. Yani yoksulluk, çocuk işçi olarak çalışmama neden oldu.

Bu süreçte karşınıza çıkan zorluklar nelerdi? Ailenizin ya da çevrenizdekilerin bu duruma karşı davranışları nasıldı? Rahatsız hissettiğiniz durumlar ya da davranışlarla karşılaştınız mı?

İnsan da birçok canlı türü gibi hayatı oyun oynayarak, oyunlar kurgulayarak öğrenen bir canlıdır. Bir çocuğun  oynaması gereken döneminde yaşıtları ile oyun oynayamaması üzerinde durulması gereken bir noktadır.

Çocuğun kurgulaması gereken oyun dışında; kurgunun öznesi olması ve büyüklerin tasarladığı bir “oyunda” oynamak kuşkusuz eksik yaşanmış bir hayat anlamına gelir.

Dolayısıyla çalıştırılan çocuk veya çalıştırılmak zorunda bırakılmış, büyüklerin kurguladığı oyunun acımasızlığına da dâhil olmuş olur. Ben de bu zorlukları yaşadım. Bir kısmı travma olarak benimle beraberdir.

Bunların birinden bahsetmem gerekirse, lise okuduğum zamanlarda yaptığım çeşitli işlerden birisi olan inşaat işçiliğidir. İnşaatın 3. katından dengemi kaybederek düştüğümde şunları duymuştum: “Şunun sigorta girişini yapın da başımıza bela olmasın.” Bunu söyleyen patronumdu ve söylediği kişi de ustamdı. O gün sigorta girişim yapıldı ki başlarına bela olmayayım. İnşaattan düşmem yetmezmiş gibi bu söylem de psikolojik olarak hasara uğramama sebep oldu.

Bunun dışında zabıtalar, diğer seyyar satıcıları… Bunların hepsi zorluk olarak karşıma çıkıyordu. Bedenimin yorulmasından, sınıf arkadaşlarımı gördüğümde yaşadığım utanma duygusundan ve nicelerinden bahsetmiyorum bile.

Çocuk işçi olduğunuz dönemde hoşnut olduğunuz bir durum oldu mu? Bu dönemde kurduğunuz hayaller nelerdi?

Yaşıtlarım ile beraber çalıştığımızda, yaptığımız işi oyuna dönüştürüyorduk. Bu, bu denli olumsuz bir durumu biraz daha katlanılır kılmaya yarıyordu.  Çocukken kurduğum hayaller arasında Adidas’ın “süperstar” ayakkabısına ve Timberland’ın sarı botlarına sahip olmak vardı.

Bununla beraber İstanbul Üniversitesi’nde okumak gibi bir hayalim de vardı. Ayakkabıları alamadım ama istediğim üniversiteden mezun oldum.

 Çocuk işçiliği yaptığınız dönem ne kadar sürdü?

Çocuk işçiliğim, büyük işçi olana kadar sürdü. Çocukken parçalı işler yaptığımı belirtmiştim. Bazen ara verdiğim oluyordu ama bu aralarım genelde çok uzun sürmüyordu.

Hayatınızda hangi noktada “Ben çocuk işçiyim.” dediniz?

Çocuk işçi kavramından ziyade çalışmak zorunda olan çocuk veya çalıştırılan çocuk kavramlarını kullanmak daha doğru olabilir diye düşünüyorum. O dönem bir akvaryumda yaşıyordum ve akvaryumda yaşayan kişi akvaryumda yaşadığını bilemeyebilir. Akvaryumun dışından yani çocukluğumun dışına çıkarak baktığım da  “Ben çocukken de işçiymişim.” diyorum.

Şimdi bu alanda mücadele eden bir STK olarak bize önerileriniz nelerdir? O zamanlarda var olsaydık bizden neler yapmamızı isterdiniz?

Bu alanda çalışan, emek sarf eden tüm kişi ve kuruluşlar önemli bir teşekkürü hak ediyor. Bununla beraber, bu kurumların kavramları doğru kullanmaya dikkat etmeleri gerekiyor. Örneğin çocuk işçi kavramı çocuğun bir iradesi varmış gibi bir algı yaratabilir. Bunun yerine çalışmak zorunda bırakılmış çocuk veya çalıştırılan çocuk gibi kavramlar sorunu daha iyi anlamamıza yardımcı olabilir.

Bir başka önerim ise, çalıştırılan çocuklar meselesini ekonomik durumdan bağımsız değerlendirmemeleri gerektiğidir. Çocuk emeğinin sömürüsü bir sonuç olarak ve konu bağlamından koparılmadan, bütüncül bir şekilde değerlendirilmelidir.

Röportajımıza katılımınız ve paylaşımlarınız için teşekkür ederiz. *

*Röportaj sahibinin isteği üzerine anonim olarak yayımlanmıştır.

Projemiz Ankara/Çankaya’da bulunan Fatma Yaşar Önen İlkokulunda gerçekleştirildi. 23 Nisan projemizin başlangıç noktası ise  bir ÇoÇoDer gönüllümüzün bu okulda okuyan fakat çalışmak zorunda kalan üç öğrenciyle karşılaşması sonucu oldu.

Sonrasında derneğimizce, okul idaresinin de onayı ile sokakta çalışan bu çocuklar ve diğer tüm öğrenciler için bir Çocuk Bayramı şenliği yapılması ve yapılan aktivitelerle çocukların gelişim ve eğitimlerini destekleyici oyunlar oynanması planlandı.

22 Nisan 2022 tarihinde 24 çocuk gelişimci ve öğretmen saha gönüllümüz ile birlikte okulda bulunan 12 derslikteki 244 öğrenciyle 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı kutlamalarımızı gerçekleştirdik. Kutlamalar aslında her çocuk için olması gerektiği gibi oyunlar, eğlenceler, şarkılar ve danslar ile geçti. Amacımız oyun oynamanın, eğitim almanın hakları olduğunun farkında bile olmayan çocuklara umut olmaktı.

Eğitimine devam ederken çalışmak zorunda olup ihmal ve istismar edilme riski yüksek olan çocuklara oyunlarla “Beden güvenliği nedir?” ve “Kendimi istemediğim davranışlardan nasıl korurum?” sorularının cevaplarını öğretmeye gayret gösterdik. Özellikle birinci ve ikinci sınıfa giden çocuklar ile ince motor becerisini destekleyecek türde kuru boyalar ile resim çizme ve yazı yazma çalışmaları yaptık.

İçlerinde göçmen ve işçi çocukların da bulunduğu üçüncü ve dördüncü sınıf öğrenci grubu ile yapılan atölyelerde geleceklerine dair hayal kurmalarını sağlamak ve çeşitli mesleklere özendirmek için ileride neler yapmak istediklerini sorduk. Asker, doktor, ressam, polis, fabrikatör gibi mesleklere sahip olmak istediğini söyleyen; hayaller kuran ve kendilerine hedefler koyan çocukları görmek, bizi de dernek olarak amacımız için çalışmaya daha fazla teşvik etti.

Projemizin amacı 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramını kutlamak olduğundan Mustafa Kemal Atatürk’ü ve düşüncelerini de çocuklara aktarmak bizlerin en çok önemsediği hedeflerden biriydi. Atatürk’ün çocuklardan beklediklerini ve bugünün önemini elimizden geldiğince onlarla paylaştık.

23 Nisan etkinliğimiz, Fatma Yaşar Önen İlkokulu daha sonra yapılacak çalışmalarımızın bir başlangıcı oldu ve okulumuz derneğimizin pilot okulu haline geldi. İleride okulumuzla uzun dönem projeler gerçekleştireceğimiz ve aynı öğrencilerle çalışmaya devam edeceğimiz için çok mutluyuz.

Bu proje için gönüllü olan ve maddi manevi yardım sağlayan tüm destekçilerimize teşekkürlerimizi iletiyoruz. Dernek olarak en büyük temennimiz her 23 Nisan’da daha fazla çocuğa ulaşarak onlarla nice bayramlar kutlamak!

Çocuklar bize geçmişimizi ve geleceğimizi hatırlatır. Biz büyükler olarak, geçmişimizi düşünüp çocukken olmasını istediğimiz hayalleri; geleceğimizi düşünüp o çocukların dünyayı değiştirebileceğini hatırlayıp çocuklara öncü olmalıyız. Çocuğun çocuk olarak yetiştiği, hayaller kurabildiği, çalıştırılmadığı bir dünya bırakmak biz büyüklerin borcu.
“Daha Çocuk Daha Eşit” ilkesiyle ilerleyen ÇoÇoDer gönüllüleri olarak başka projelerimizde görüşmek dileğiyle…

Ancak çocuk işçiliği konusunda böylesine büyük bir sorumluluk almadan da yapabileceklerimiz hepimizin topluma ve geleceğe bir borcu. Bu konuda henüz yeni farkındalık kazanan ve bir şeyler yapmak isteyen hemen hemen herkes belki de çok küçük adımlarla bir çocuğun hayatını değiştirebilir.

“Dünyayı değiştiremiyorsan dünyanı değiştir.”

Bu yazımızda birkaç adımla çocuk işçiliğine karşı neler yapabileceğimizi göreceğiz:

1. Ürünlerinin özelliklerinde “ETI” ibaresi bulunan markalardan alışveriş yapmak.

Online alışveriş yaparken denk geldiğim bu oluşum bana da yeni bir farkındalık kazandırdı. Pek çok büyük markanın, etik değerleri hiçe sayıp az gelişmiş ülkelerin ucuz iş gücünü kullanarak fabrikalarında çocuk işçi çalıştırdığını biliyor muydunuz?

“Ethical Trading Initiative” Türkçe karşılığı ile “Etik Ticaret Girişimi“, şirketlerin ihlal ettiği ücret, çalışma saati, sağlık ve güvenlik gibi pek çok işçi hakkını koruma altına alan ilkenin yanında “Çocuk işçiliği asla kabul edilemez.” ilkesini de kurallarına dahil etmiş bir Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) oluşumu.

ETI’yı; dolayısıyla ILO’nun çocuk işçiliğine ilişkin standartlarını kabul eden işletmeler, çocuk işçi çalıştırmadıklarını da temin ediyor.

Bunun yanında çocuk işçiliği yaptığı tespit edilen herhangi bir çocuğun, artık çocuk olmayana kadar kaliteli eğitime devam etmesini ve bu eğitimde kalmasını sağlamak için geçiş sağlayan politika ve programlar geliştirmeyi veya bunlara katkıda bulunmayı da kabul etmiş oluyor.

Sonuç olarak alışveriş yapacağınız markayı araştırmak, ürün bilgisinde ETI ibaresi olan markalardan alışveriş yapmak ya da en azından çocuk işçi çalıştırdığını açıklamış ya da çalıştırdığı ifşa edilmiş markalardan ürün almamak şeklinde atacağınız ilk adım aslında çocuk işçiliğine yönelik oldukça kuvvetli bir tepki niteliğinde.

2. Kendi yaşadığınız yerde bakkalda, manavda, sokakta çalıştırılan çocukları gözlemlemek ve ilgili kurum ve kuruluşlara bildirim yapmak.

Bu sosyal sorun aslında o kadar hayatımızın içinde ki hemen hemen her gün çocukların çalıştırılmasıyla ve haklarının ihlal edildiği senaryosu ile yüz yüze gelme ihtimalimiz oldukça yüksek.

Bu şekilde bir ihlale tanıklık eden her kişinin destek istemeye hakkı olduğu gibi çocuğun şiddete maruz kaldığından şüphelenildiği durumlarda bunun çocuğun korunmasından sorumlu kurumlara bildirmesini sağlamak devletin olduğu kadar her vatandaşın da kanunen yerine getirmesi gereken bir zorunluluk.

Türk Ceza Kanunu uyarınca; yardım ve bildirim yükümlülüğünüz kapsamında, yaşı nedeniyle ya da başka herhangi bir nedenle kendini idare edemeyecek durumda olan bir kimseyle karşılaştığınızda;

• ALO 183 Sosyal Destek Hattını arayarak durumu bildirebilir,
• Acil durumlarda polis ya da jandarma ile iletişime geçilebilir,
• Kamu Denetçiliği Kurumu’nun ya da CİMER’in ilgili sayfasından hak ihlaline ilişkin form doldurabilirsiniz.

3. Çocuk işçiliğini normalleştirmemek ve sosyal medyada doğru şekilde yansıtmak.

Günümüzde sosyal medya herkesçe oldukça etkin bir şekilde kullanılmaktaysa da çocuk işçiliğinin medya tarafından yansıtılması her zaman doğru şekilde yapılamıyor ne yazık ki.

Her gün Twitter, Facebook gibi mecralarda çalışan ya da çalıştırılan çocukların fotoğraflarının dramatize edilerek paylaşılması ve bu yaşantıya sempati kazandırılması kesinlikle kabul edilemez ve ancak çocuk işçiliğinin normalleşmesine neden olabilir.

Bugünün dünyasında bu tarz haber ve paylaşımlarda çocuk işçiliğinin bir problem olduğuna dikkat çekmek bu toplumsal sorun için atacağınız oldukça büyük bir adım olacaktır.

4. ÇOÇODER’e üye veya destek olmak.

Dernek üyeleri olarak hepimiz sokakta, tarlada ya da herhangi bir yerde; okula değil de çalışmaya gelmiş ya da getirilmiş bir çocuk görüp bir değişiklik yapma gerekliliği hissettik ve bir araya geldik.

Türkiye’nin her yerinden üyelerle kalplerimiz, hislerimiz ve amacımız bir şekilde mücadelemize devam ediyoruz.

Bugün sizin de çalışan ve çalıştırılan çocuklar için atabileceğiniz en güzel adım aramıza katılmak ya da bize destek olmak olabilir.  Güncel üye alımları ve bağış yapmak için tıklayabilirsiniz.

Son yedi yıl boyunca ülkemiz, Birleşmiş Milletler Mülteci Yüksek Komiserliği’nin (UNHCR) açıkladığı rapora göre en fazla mülteci ve sığınmacının kabul edildiği ülke olmuştur.

Dilimize “mülteci” kavramı ile yerleşen Suriyeli sığınmacılar, kanun ifadesiyle geçici koruma statüsündedir.

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 91. maddesi ve Geçici Koruma Yönetmeliği’ndeki ifade ile: “Ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınırlarımıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir.”

İstatistiklere geri dönecek olursak yine Türkiye’deki geçici koruma altındaki kayıtlı Suriye vatandaşı sayısı 23 Temmuz 2021 tarihi itibariyle toplam 3 milyon 690 bin 896 kişi olmuştur. Asıl vurgulanması gereken nokta ise bu kişilerin 1 milyon 774 bin 520’sini  yani %48‘ini 0-18 yaş arası çocukların oluşturuyor olmasıdır.

Bu durumda geçici koruma altında olan ve sağlıksız beslenme, sokakta yaşama, şiddet eğilimi ya da suça sürüklenme gibi tehlikeler altındaki çocuklar için atılabilecek en iyi adım onları eğitim- öğretim sürecine dahil etmek olacaktır.

Hâlihazırda yoksul ve kalabalık ailelerin çocukları olduklarını varsayabileceğimiz geçici koruma altındaki çocukların ucuz iş gücü olarak görülmesi kaçınılmazdır. Ancak zaten oldukça zor hayatlar geçiren, iç savaşa tanıklık etmiş  bu çocukların çalıştırılması, onları sağlıklı gelişimlerinden oldukça uzak bir noktaya taşıyacak ve okuldan  uzaklaştıracaktır.

Yine 2019-2020 eğitim öğretim yılını esas alan bir raporlamaya göre okul çağında olan geçici koruma altındaki çocuk sayısı toplam 1.082.172’dir. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre ise anaokulunda 35 bin 553, ilkokulda 338 bin 807, ortaokulda 222 bin 703 ve lisede 89 bin 518 öğrenci olmak üzere neredeyse 690  bin çocuk eğitim görmektedir.

Her ne kadar bu veriler çoğu geçici koruma altındaki çocuğun eğitim aldığını gösterse de son dönemdeki pandemi şartları; okul çağında olan pek çok Suriyeli çocuğun sokakta, sanayide ya da tarlada olduğuna işaret etmektedir.

Yazının başında bahsi geçen Geçici Koruma Yönetmeliği 48. maddesi 2. fıkrasında çocuklarla ilgili tüm işlemlerde çocuğun yüksek yararı gözetilerek ilgili mevzuat hükümlerinin uygulanacağını söyler.

Bunun yanında başta genel hukuk kuralları olmak üzere gerek Çocuk Haklarına Dair Sözleşme 28. madde gerekse taraf olunan başkaca uluslararası anlaşmalar çerçevesindeki yükümlülükler  doğrultusunda geçici koruma altındaki çocuklara özellikle eğitim hakkının zorunlu olarak sağlanması gerekmektedir. Nitekim Çocuk Haklarına Dair Sözleşme‘ye taraf olan her devlet, göçmen ve sığınmacı çocuklar da dahil olmak üzere kendi yetkileri altında bulunan her çocuk bakımından sorumludur.

Tüm bu bilgiler ışığında son olarak söylemek gerekir ki UNHCR’nin açıkladığı 2022 Küresel Üçüncü Ülkeye Yerleştirme İhtiyaçları Öngörüleri‘nde  pandeminin getirileri doğrultusunda çocuk işçiliği yaygın riskler arasında sayılmaktadır. *

Ne yazık ki çocuk istismarının en içe sindirilmiş ve en çok göz yumulan hali çocukların çalıştırılmasıdır. Çocuk işçiliğinin son bulması için atılması gereken en önemli adımsa bunun bir istismar olduğu yönünde farkındalık kazanmaktır.

  * UNHCR, “UNHCR PROJECTED GLOBAL RESETTLEMENT NEEDS 2022 RESTRICTED DISTRIBUTION”, (s. 90).